Strona gĹ,Ăłwna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

Maj - Czerwiec 2010   Nr 37   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona     następna strona spis treści    redakcja


  Zasłużeni Polacy

Lucjan Kaznowski – wybitny hodowca roślin
 

   Lucjan Kaznowski, syn Konstantego i Felicji Świątkowskiej urodził się 11 lutego 1890 roku w Święcicy. W 1909 roku ukończył szkołę średnią E. Rontalera w Warszawie, zaś w 1919 roku – Wydział Rolny Instytutu Politechnicznego w Kijowie. Już w trakcie studiów pracował jako asystent wolontariusz w Katedrze Botaniki pod kierunkiem S. Nawaszina, a następnie w Stacji Ochrony Roślin w Śmile i w Kijowie. Zajmował się tam głównie mykologią i chorobami roślin. Od 1916 roku rozszerzył zakres swoich zainteresowań i prac w związku z przejściem na stanowiska kierownicze w takich placówkach jak: Stacja Oceny Nasion w Kijowie, Stacja Selekcyjna Roślin Pastewnych i Ogrodowych w Kladiewie oraz Wydział Nasienniczy Kijowskiego Towarzystwa Rolniczego.

Od 1919 roku do ostatnich chwil swojego pracowitego życia głównym terenem jego działalności były Puławy, gdzie w Państwowym Instytucie Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego zorganizował Dział Roślin Pastewnych oraz pełnił funkcję kierownika Wydziału Rolnego. Przez długie lata był także dyrektorem tej placówki, a po jej reorganizacji w 1951 roku objął stanowisko wicedyrektora Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, zatrzymując nadal kierownictwo nad Działem Roślin Pastewnych.

W 1925 roku Lucjan Kaznowski uzyskał stopień doktora nauk rolniczych w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, a rok później veniam legendi w tej samej uczelni. W latach 1926-1939 wykładał na Wydziale Rolniczym i Ogrodniczym SGGW uprawę roślin przemysłowych, a w 1945 roku został mianowany profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Ogólnej Uprawy Roślin i Fitopatologii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Charakteryzując sylwetkę profesora Kaznowskiego można powiedzieć, że był on znawcą roślin, łączącym w sobie wiedzę w różnych dziedzin: botaniki, fitopatologii, hodowli, genetyki i aklimatyzacji. Nigdy nie upraszczał i nie schematyzował opisywanych zjawisk, lecz patrzył na nie z dużą dociekliwością, dostrzegając wielorakie komplikacje przejawów życia. Przyrodę postrzegał nie tylko jako źródło interesującej go wiedzy, ale także jako harmonijny obraz kształtów i barw. Podróżował po Polsce w poszukiwaniu roślin mogących mieć zastosowanie rolnicze i przystosowywał je do potrzeb produkcyjnych. Zajmował się aklimatyzacją gatunków sprowadzonych z zagranicy, dostosowując je do różnych rejonów i gleb naszego kraju i tym samym powiększając liczbę roślin uprawianych w naszym kraju.

Jedną z ciekawszych publikacji Lucjana Kaznowskiego była praca nad grochem. Poprzez krzyżowanie form dzikich i półdzikich z uprawnymi starał się prześledzić ewolucję odmian uprawnych. Na podstawie otrzymanych modeli pośrednich stworzył obraz przypuszczalnej filogenezy. Przeprowadził także szereg innych badań genetycznych, morfologicznych, anatomicznych oraz obserwacji rozwojowych nad tą rośliną, których fragmenty opublikował w pracy „Studia nad grochem” wydanej w „Pamiętniku PINGW” w Puławach w 1926 roku. Podobne badania prowadził także nad bobikiem i wyką siewną.

Szczególnie wiele wysiłku poświęcił też zagadnieniom uprawy roślin przemysłowych. Wraz z gronem współpracowników prowadził hodowlę odmian tytoniu i machorki, dostosowanych do naszych warunków klimatycznych i odznaczających się wysokimi parametrami jakościowymi. Otrzymane przez niego nowe gatunki tytoniu zostały wprowadzone do szerokiej uprawy i przyczyniły się do poważnego ograniczenia importu. W pracach na ten temat uwzględnił szeroki zakres zagadnień od uprawy poprzez ochronę aż do procesów suszenia i fermentacji. Można tu wymienić publikacje oparte na licznych obserwacjach i doświadczeniach, takie jak: „Uprawa tytoni papierosowych” (1928 i 1952), „Uprawa tytoni ciężkich” (1931 i 1952), „Obserwacje nad odmianami tytoni” (1935) oraz monografię „Choroby tytoniu” (1939 i 1949).

Inną dziedziną zainteresowań profesora Lucjana Kaznowskiego były rośliny zupełnie nie znane polskim rolnikom lub nie znajdujące się w szerokiej uprawie. Wyhodował nową odmianę rącznika, zajmował się koksagizem, gorczycą, drapaczem lekarskim i szeregiem innych roślin leczniczych. Jego marzeniem było założenie dużego ogrodu botaniczno-rolniczego, w którym mógłby rozwijać swoje zainteresowania z zakresu systematyki, ekologii, genetyki, hodowli i aklimatyzacji. Brak odpowiednich warunków zmusił go jednak do stworzenia mniejszego kompleksu ogrodowego, w którym uprawiał głównie trawy, rośliny pastewne i motylkowe oraz lekarskie i przemysłowe. Jako zamiłowany kolekcjoner sprowadzał wiele gatunków z zagranicy, badał ich właściwości, klasyfikował i systematyzował. Ogród stanowił dla niego inspirację do dalszych prac badawczych. Korzystali z niego także inni naukowcy, którym profesor chętnie użyczał materiałów nasiennych.

Lucjana Kaznowskiego cechowała niezwykła pracowitość, rozwaga, sumienność, patriotyzm i szacunek dla innych. Profesor Marian Milczak pisał o nim: „Podczas praktyki dyplomowej w Puławach w 1953 roku miałem okazję przez sześć tygodni podglądać styl pracy Profesora. W harmonogram dnia wpisane były z reguły dwie codzienne wizyty – ranna i popołudniowa – na polu doświadczalnym „Kępa”. Profesor sam, bądź ze współpracownikami, odwiedzał bogatą kolekcję gatunków uprawnych, od egzotycznej herbaty, bawełny i ryżu, do licznych ekotypów zbóż, traw, roślin strączkowych, oleistych, włóknistych, zielarskich i ozdobnych. Te codzienne odwiedziny swoich podopiecznych ze świata roślin, pozwalały na gruntowne poznanie tajników ich wzrostu i rozwoju, stopnia wrażliwości i odporności na choroby i szkodniki oraz reakcji na stresogenne czynniki środowiska. W tym rytuale systematycznych wizyt, zawierała się – obok wielkiego talentu - duża część jego niezwykłych sukcesów hodowlanych”. Cieszył się także wielkim uznaniem jako dydaktyk. Jego wykłady przyciągały szerokie rzesze studentów, którzy cenili sobie jego profesjonalizm i doświadczenie.

Lucjan Kaznowski był uznany za najwybitniejszego kontynuatora prac Antoniego Sempołowskiego, twórcy naukowej hodowli roślin w Polsce. Opierając się na jego osiągnięciach pogłębił wiedzę rolniczą w tej dziedzinie, zwrócił uwagę na więź jaka powinna łączyć nauki rolnicze z ich podstawami biologicznymi oraz znacznie powiększył dorobek naukowy naszego kraju, za co należy mu się miejsce w historii nauki polskiej.

Był członkiem Komisji Nauk Rolniczych i Leśnych Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem Polskiej Akademii Nauk, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Został uhonorowany Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Profesor Lucjan Kaznowski zmarł 17 marca 1955 roku w Puławach.

Joanna Radziewicz

Literatura:

  1. Żabko-Potopowicz A.: Pionierzy postępu w rolnictwie polskim. Warszawa : LSW, 1977.
  2. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego. Księga Pamiątkowa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 1906-1956. T.1 / wyd. staraniem Senatu Akademickiego Szkoły. Warszawa : Wydaw. SGGW, 1958.
  3. Polski Słownik Biograficzny 1966 T.12./2 z.53 s. 298-299.
  4. Barbacki S.: Prof. dr Lucjan Kaznowski (wspomnienie). Roczniki Nauk Rolniczych Seria A 1955 z.2, s.343-347.
  5. Damięcka J.: Lucjan Kaznowski (1890-1955). Nauka Polska 1955 nr 1, s.308-310.
  6. www.pan-ol.lublin.pl/biul_2/kaznowski.htm



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2010