Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Listopad 2009   Nr 34   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Przegląd polskiej prasy rolniczej
Warzywnictwo

 

Cebula ozima z dymki
(Owoce Warzywa Kwiaty nr 17/2009, str. 42)

   Coraz więcej producentów uprawia cebulę ozimą z nasion jako poplon, po uprawach wczesnych. W gospodarstwach o ograniczonym areale zapewnia to lepsze wykorzystanie powierzchni produkcyjnej. Cebulę ozimą najczęściej wysiewa się w drugiej połowie sierpnia. Zależnie od rejonu kraju oraz przeznaczenia zbiór przypada w maju i czerwcu. Produkcja taka ma też wady. Nierównomierne lub opóźnione wschody, a nawet ich całkowity brak spowodowane są terminem siewu. Siewki mają różną tolerancję na herbicydy stosowane jesienią oraz różną zdolność do zimowania. Ujemnie na ilość i jakość plonu wpływa nierównomierny wzrost siewek. Problemów tych można uniknąć, uprawiając cebulę ozimą z dymki. W porównaniu z tradycyjną uprawą z siewu, cebulę sadzi się około 1,5 miesiąca później. Pozwala to na dużo większy wybór roślin stanowiących przedplon. Termin ten umożliwia uprawę po pomidorach, ogórkach, kapustnych, a nawet selerach. Ważnym czynnikiem wpływającym na opłacalność produkcji jest możliwość znacznego ograniczenia lub pominięcia ochrony chemicznej jesienią. Cebula nie wytwarza części nadziemnej, dlatego nie ma zagrożenia mączniakiem rzekomym, a większość szkodników o tej porze jest już nieaktywna. W tym okresie stosuje się zwykle jeden zabieg herbicydem doglebowym. Wiosną zaś ochrona przebiega analogicznie jak w uprawie cebuli dymki z tradycyjnych nasadzeń. Do uprawy najlepsze są cebulki średnicy 14-21 mm, które wpływają na wczesność i uzyskanie dobrego plonu. Zagęszczenie także ma wpływ na wczesność plonu. Najlepszą wczesność i najwyższy plon można osiągnąć stosując cebulki średnicy 14-21 mm w liczbie 300-400 tys. na nektar. Jednym z ważniejszych czynników decydujących o opłacalności produkcji jest dobór odmiany. Powinna ona charakteryzować się wczesnością, małą wrażliwością na przymrozki oraz niską tendencją do jarowizacji.

A. Drzewiecka

Endywia na jesienne zbiory
(Owoce Warzywa Kwiaty nr 16/2009, str. 13-15)

   Endywia jest warzywem liściowy z rodziny astrowatych. Występuje w dwóch odmianach botanicznych: endywia kędzierzawa oraz eskariola. Jest to roślina jednoroczna o małych wymaganiach termicznych oraz krótkim okresie wegetacji. Najlepsze plonowanie endywii można osiągnąć uprawiając ją w pierwszym lub drugim roku po oborniku. Ma ona tendencję do kumulowania azotanów. Jednym ze sposobów ograniczenia ich zawartości jest racjonalne nawożenie, zwłaszcza nawozami o spowolnionym uwalnianiu azotu. Wymagania pokarmowe endywii zbliżone są do wymagań sałaty. Liczby graniczne w ich uprawie wynoszą: 50-70 mg/dm3 dla fosforu, 150-200 dla potasu, 250-400 dla wapnia, zaś dla magnezu 60-120 mg/dm3. Plony uzyskiwane z 1 hektara kształtują się od 15-20 do 40-50 ton. Endywię można uprawiać zarówno z siewu, jak i z rozsady. W uprawie wiosennej zalecane są wcześniejsze terminy siewu i sadzenia, ze względu na wydłużający się dzień. Sadząc endywię na początku kwietnia należy zaplanować jej zbiory na koniec maja, ewentualnie początek czerwca. Im późniejszy zbiór, tym większe ryzyko wybicia roślin w pędy kwiatostanowe. Rozsada powinna być sadzona w fazie 4-6 liści na głębokość bryły korzeniowej. Nasiona do wyprodukowania rozsady można siać pod koniec lipca lub na początku sierpnia. Zbyt wysoka temperatura w lipcu powoduje nierównomierne wschody roślin. Rośliny sadzi się na polu pod koniec sierpnia lub na początku września, w zależności od warunków pogodowych. W uprawie na zbiór jesienny, w październiku lub w listopadzie uzyskuje się raczej mniejszy plon, bowiem rozety nie są tak duże jak w uprawie wiosennej. Jednak termin ten jest bardziej opłacalny ze względu na mniejsze ryzyko wybijania roślin w pędy kwiatostanowe, zaś choroby bakteryjne występują w minimalnym nasileniu. Podczas uprawy endywii zaleca się regularne przeprowadzenie zabiegów pielęgnacyjnych. Najistotniejszym z nich jest bielenie rozet. Ma ono na celu zmniejszenie ilości substancji gorzkich (laktucyny i laktukopikryny) występujących w liściach. Rozety takie charakteryzują się delikatniejszą, bardziej chrupiącą strukturą liści. Wybielona część powinna stanowić około połowę rozety, tworząc tzw. złote serce. Alternatywą tej metody jest wykorzystywanie odmian, określanych przez producentów jako samobielące, o ścisłym sercu, których liście samoistnie ulegają wybieleniu (np. Cigal).

A. Drzewiecka

Warzywa bogatsze w jod
(Hasło Ogrodnicze 2009 nr 6, s.116)

   Jod został odkryty na początku XIX wieku i od tego czasu przeprowadzono wiele badań dotyczących jego zawartości i roli, jaką odgrywa w roślinach. Mimo to naukowcy dobrze poznali tylko niektóre aspekty dotyczące wpływu jodu na fizjologię roślin. Rola jodu w roślinach jest stosunkowo słabo poznana, a z dotychczasowych badań przeprowadzonych w różnych krajach wynikają odmienne, często sprzeczne wnioski. Dane z literatury dotyczące nawożenia warzyw tym pierwiastkiem wykazują zarówno korzystne, jaki toksyczne działanie na rośliny – zależnie od zastosowanej dawki. Z tego powodu przez wiele lat panował pogląd, że lepiej spożywać warzywa gromadzące jod i bogate w ten pierwiastek (np. sałata, szpinak) niż nawozić rośliny jodem. Na Wydziale Ogrodniczym Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie w latach 2005-2007 realizowano badania poświęcone nawożeniu warzyw jodem. W 2008 roku rozpoczęto doświadczenia dotyczące tzw. biofortyfikacji wybranych gatunków warzyw w jod. Biofortyfikacja jest to proces polegający na zwiększeniu w danym produkcie (np. w owocach, warzywach) dostępnej ilości pierwiastków odgrywających ważna rolę w organizmie człowieka (np. żelaza, cynku, manganu, miedzi, jodu czy selenu). Wzbogacanie tych produktów może odbywać się poprzez zabiegi agrotechniczne lub procesy biotechnologiczne. Odgrywa ono obecnie ważną rolę w tworzeniu tzw. żywności funkcjonalnej, która oprócz odżywiania ma korzystny wpływ na organizm ludzki. Celem prowadzonych doświadczeń jest takie zwiększenie zawartości jodu w warzywach, by ich konsumpcja była bezpieczna dla zdrowia i w stopniu większym niż dotychczas pokrywała dzienne zapotrzebowanie na jod. Badania mają także pomóc w opracowaniu skutecznych metod zwiększania zawartości jodu w roślinach, nie powodujących równocześnie obniżenia jakości i wielkości plonu.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka

„Warzywne” paprocie
(Hasło Ogrodnicze 2009 nr 7, s.118-119)

   W Chinach warzywnictwo stanowi bardzo ważny element komercyjnej produkcji ogrodniczej, a także kultury i tradycji. Na obszarach wiejskich wiele upraw prowadzone jest na własne potrzeby mieszkańców. Do warzyw Chińczycy zaliczają ponad 150 gatunków uprawnych, a także wiele roślin, które pozyskuje się ze stanowisk naturalnych. Wiele z tych gatunków nie jest znane w Europie, a nawet gdy są znane, nie są na naszym kontynencie traktowane jako rośliny jadalne. Jedną z grup roślin zaliczanych w Chinach do warzyw są paprocie, z których pozyskuje się głównie liście, a czasem także kłącza.

Długosz.

Osmunda cinnamomea L. i Osmunda cinnamomea L. var. asiatica Fernand. (Osmundaceae - długoszowate). Paprocie te występują w tropikalnej, wschodniej części Azji. W Chinach spotyka się je w północno-wschodniej i południowo-zachodniej części kraju. Naturalnie występują w lasach - na stanowiskach zacienionych, bagiennych i w wilgotnych dolinach. Liście płonne (bez zarodników) dorastają do wysokości 1 m, te z zarodnikami mają długość 40-60 cm. Wiosną zbiera się młode liście płonne w fazie, gdy są jeszcze zwinięte i ich długość nie przekracza 15-20 cm. Po zbiorze przez jeden dzień moczy się je w czystej wodzie w celu poprawienia ich smaku, a następnie gotuje lub smaży na oleju. Liście mogą być również spożywane po marynowaniu lub w postaci suszu. Gatunek ten ceniony jest przede wszystkim z powodu wysokiej zawartości wielu składników mineralnych i saponin. W podobny sposób użytkuje się również gatunki pokrewne. Z tego rodzaju paproci w Polsce w naturalnych stanowiskach występuje długosz królewski (Osmunda regalis ), który jest objęty całkowitą ochroną. W Europie spotykany jest on także w ogrodach, gdzie jest sadzony jako roślina ozdobna.

Pióropusznik.

Pióropusznik strusi [Matteucia struthiopteris (L.) Todaro, Onocleaceae - wietlicowate]. Gatunek ten występuje na terenie Europy i Azji. W Chinach rośnie w północnej, północno-wschodniej i południowo-zachodniej części kraju. Preferuje zacienione stanowiska naturalne w lasach, a także wprowadzany jest na sztucznie zalesiane stepy. Rośliny wytwarzają liście płonne o długości 50-120 cm i z zarodnikami - o długości do 50-60 cm. Zbiera się liście płonne, gdy mają długość 15-30 cm. Świeże smaży się na oleju lub w celu poprawienia smaku - wstępnie gotuje się przed smażeniem. Niekiedy liście marynuje się lub suszy na słońcu. Gatunek ten ceniony jest za wyborny smak i aromat (według Chińczyków, podobny do zapachu ogórka). Roślina ta ma także zastosowanie w medycynie naturalnej. Wytwarza się z niej leki przeciwko przeziębieniu, zawrotom głowy i bezsenności. W podobny sposób użytkuje się w Chinach także inny gatunek z tej rodziny - Matteucia intermedia C. Chr. Pióropusznik strusi występuje także w Polsce, można go spotkać na stanowiskach naturalnych w górach, a częściowo także na nizinach, jest rośliną objętą ścisłą ochroną. Uprawiany jest również jako ozdobna bylina ogrodowa.

Orlica.

Pteridium aquilinum (L.) Kunh var. latiusculum (Desv.) Underw. ex A. Heller. - (Dennstaedtiaceae). Gatunek występuje w ciepłych rejonach Chin, zasiedla tereny od wysokości 150 - 1600 m n.p.m. Preferuje stanowiska półcieniste, występuje w widnych zaroślach i lasach, na glebach próchnicznych, żyznych i głębokich. Rośliny mają płonne liście długości od 30 do 60 cm, zarodnikujące osiągają długość 20-40 cm. Gatunek ten wytwarza rozbudowany system silnych kłączy. Wiosną i latem zbiera się młode, nierozwinięte liście. Przyrządza się je do spożycia podobnie, jak liście gatunków z rodzaju Osmunda. Kłącza mogą być wykorzystane do produkcji krochmalu, a roztarte na mąkę służą do produkcji wina. W podobny sposób użytkuje się także gatunek Callipteris esculenta (Retz.) J. Sm. (Athyriaceae), który występuje w górskich lasach środkowych i południowych Chin.

Do tego samego rodzaju należy występująca w Polsce powszechnie, z wyjątkiem wysokich gór, orlica pospolita [Pteridium aquilinum (L.) Kuhn]. Gatunek ten zawiera trujący kwas pteritanowy. Spożycie zarówno świeżych, jak i suchych roślin, jest powodem powstawania różnych dolegliwości u zwierząt hodowlanych - u bydła powoduje krwiomocz, natomiast u koni poraża układ nerwowy wywołując problemy z chodzeniem.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka

Miniaturowa cukinia
(Hasło Ogrodnicze 2009 nr 6, s.112-113)

   Od dawna znane są miniaturowe pomidory (cherry), miniaturowa marchew czy kukurydza. Na zachodnich stołach pojawiła się miniaturowa cukinia, zwana „baby courgettes”, długości 8-10 cm. Pochodzi ona z tych samych odmian, które tworzą owoce typowe dla tego gatunku, lecz zbierana jest nieco wcześniej – zaraz po opadnięciu okwiatu.

Najmłodsze cukinie o długości do 10 cm są bardzo soczyste (zawierają ponad 90 % wody), maja cienką delikatną skórkę, są bogate w składniki odżywcze i w związki o charakterze biologicznie czynnym – flawonoidy oraz kwasy fenolowe o właściwościach antyutleniających i przeciwnowotworowych. Wykazują również właściwości odkwaszające. Zasada uprawy miniaturowych cukinii jest bardzo podobna jak w przypadku produkcji jej owoców przeznaczonych dla przetwórstwa lub na rynek warzyw świeżych. Należy pamiętać o regularnej ochronie roślin przed chorobami. Szczególnie groźny jest mączniak prawdziwy dyniowatych, pojawiający się pod koniec lata. Miniaturowe cukinie należy zbierać codziennie, gdyż owoce te bardzo szybko przerastają. Owoce długości 8-10 cm umieszcza się bezpośrednio po zbiorze na plastikowych tackach po 6-8 sztuk i owija folią. Cukinie o długości powyżej 10 cm, które nie mieszczą się już na tackach, muszą być również usunięte z roślin, gdyż pozostawienie ich aby dorosły do normalnej wielkości handlowej, znacznie hamuje kwitnienie oraz wzrost miniaturowych owoców. W uprawie tradycyjnej rośliny cukinii w dobrej kondycji zdrowotnej plonują przez około 65-85 dni. Nieustanne zrywanie zawiązków owoców stymuluje kwitnienie, co wpływa na przedłużenie okresu zbiorów do ponad 100 dni. Młode owoce cukinii przechowują się znacznie krócej (około 2 tygodni) niż owoce bardziej wyrośnięte. Wynika to z faktu, że pokryte są one cienką, delikatna skórką i szybko tracą wodę. Najlepiej owoce te przechowują się w chłodni w temperaturze 5-8 st.C, spadek temperatury poniżej 5 st.C może prowadzić do uszkodzeń chłodowych, które objawiają się w postaci czarnych, zagłębionych plam, podobnych do uszkodzeń mechanicznych. Miniaturowe owoce cukinii powinny być przechowywane w pomieszczeniach o dużej wilgotności względnej powietrza, wynoszącej około 95-98 %.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka




strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2009