Strona gĹ,Ăłwna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Listopad 2009   Nr 34   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Zasłużeni Polacy

Bronisław Niklewski – fizjolog, mikrobiolog
 

   Bronisław Niklewski, syn Filipa, dyrektora Banku Ludowego w Inowrocławiu i Marii z Dobielewskich urodził się 8 września 1879 roku w Inowrocławiu. Po ukończeniu gimnazjum klasycznego w 1899 roku rozpoczął wyższe studia botaniczne oraz specjalny kurs chemii organicznej na Uniwersytecie Berlińskim. Od 1903 roku pracował w Instytucie Botanicznym w Lipsku pod kierunkiem profesora Wilhelma Pfeffera, poświęcając się fizjologii roślin. To właśnie tutaj powstała jego praca pt.: ”Przemiana materii w drzewach w okresie zimowym”, na podstawie której w 1905 roku uzyskał stopień doktora filozofii.

Po powrocie do kraju w latach 1905-1907 był asystentem wybitnego botanika Mariana Raciborskiego w Akademii Rolniczej w Dublanach i zajmował się zagadnieniami związanymi z utlenianiem wodoru przez bakterie wodorowe. Ta niezwykle oryginalna i odkrywcza praca przyniosła mu duży rozgłos w świecie naukowym. Interesował się również problemami nitryfikacji w glebie i w oborniku. W serii wykonanych prac wykazał, że bakterie nitryfikacyjne mogą rozwijać się na podłożu organicznym oraz, że są one współsprawcami strat azotu w nawozach organicznych.

Dalsza praca naukowa Bronisława Niklewskiego była związana z zagadnieniami rolniczymi. Duży wpływ na taki stan rzeczy miał staż kilkuletni na stanowisku adiunkta w Zakładzie Chemii Rolnej, kierowanym przez Józefa Mikułowskiego-Pomorskiego oraz w Zakładzie Rolnictwa, na którego czele stał Kazimierz Miczyński. Bronisław Niklewski habilitował się w 1909 roku na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie i uzyskał veniam legendi z zakresu fizjologii roślin i mikrobiologii. W 1912 był nominowany na profesora, a rok później objął kierownictwo Stacji Doświadczalnej Chemiczno-Rolniczej i Stacji Doświadczalnej Kultury Torfowisk w Dublanach.

W 1918 roku Bronisław Niklewski otrzymał propozycję objęcia, po Emilu Godlewskim, Katedry Chemii Rolniczej na Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Propozycji nie przyjął, decydując się na przeniesienie na tworzony w Poznaniu uniwersytet, gdzie już jako profesor zwyczajny objął kierownictwo nad Katedrą Botaniki. Po utworzeniu Wydziału Rolniczo-Leśnego, którego był głównym organizatorem, stanął na czele Katedry Fizjologii Roślin i Chemii Rolnej.

W badaniach naukowych Bronisława Niklewskiego można wyróżnić następujące kierunki badawcze:

  • mikrobiologiczny (badania nad bakteriami wodorowymi i nitryfikacyjnymi)
  • fizjologiczny (badania z dziedziny przemiany materii, fizjologii pobierania soli mineralnych i wpływu próchnicy na rośliny)
  • chemiczno-rolniczy (badania na temat potrzeb pokarmowych gleb, badania nad nawozami mineralnymi i organicznymi)
  • z zakresu doświadczalnictwa rolniczego (uwzględniające zagadnienia nawozowe, uprawowe, odmianowe i inne)

Większość prac ogłoszonych w pierwszym okresie działalności badawczej dotyczyła mikrobiologii. W pracy „Contributtion a la connaissance des microorganismes oxydants l’hydrogene” i w jej następnych częściach przedstawił wyniki badań nad utlenianiem wodoru cząsteczkowego i opisał właściwości odkrytych przez siebie bakterii utleniających wodór. Wykazał także, że w kulturach mieszanych dodatek substancji organicznej stymuluje nitryfikację. Badając proces nitryfikacji w oborniku, jako pierwszy ustalił przyczyny uwalniania się z niego azotu. Prace: „De l’influence de la materie organique sur la nitrification dans les cultures impures” i „Uber die Bedingungen der Nitrifikation im Stallmist” przyczyniły się do wyjaśnienia procesów mikrobiologicznych zachodzących w nawozach organicznych i glebie.

Działalność naukowa Bronisława Niklewskiego w zakresie badań chemiczno-rolniczych rozwinęła się w trakcie jego pobytu w Dublanach. Obejmowała ona szeroki wachlarz zagadnień, z których najważniejsze dotyczyły: potrzeb pokarmowych gleb lessowych, czarnoziemów, rumoszy wapiennych, wpływu lokalizacji nawozów fosforowych na ich wartość produkcyjną, wpływu mechanicznej uprawy roli na pobieranie soli mineralnych, potrzeb pokarmowych torfowisk oraz sorpcji biologicznej słomy. Z prac laboratoryjnych na uwagę zasługują badania w kulturach wodnych nad oddawaniem jonów Ca i Mg z komórek roślinnych do roztworu. Z tego okresu pochodzi także obszerna praca o charakterze popularnonaukowym „Jak nawozić glebę”.

Po przejściu do Poznania i zorganizowaniu Katedry Fizjologii Roślin i Chemii Rolnej profesor Niklewski kontynuował badania nad nawozami organicznymi, zapoczątkowane jeszcze w czasie pobytu w Dublanach. Podjął także pierwsze w Polsce studia nad kompostem. Badania nad wpływem związków próchnicznych na rośliny odbiły się głośnym echem w świecie naukowym, a Bronisław Niklewski został uznany za pioniera i twórcę szkoły badań nad wpływem humusu na rośliny. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w pracach: „Wpływ bakterii nitryfikacyjnych na bilans azotowy nawozu stajennego”, „Uber die Verbreitung der Nitrifikationsbakterien in verschiedenen Stallmistsorten”, „Badania nad gorącą fermentacją obornika”, „Wpływ kompostowania i pielęgnacji posiewnej na produkcję zbóż”.

Profesor zasłużył się także na polu doświadczalnictwa rolniczego. Od 1926 roku organizował doświadczenia zbiorowe prowadzone w stworzonym przez niego Wielkopolskim Związku Kół Doświadczalnych w Poznaniu, który zrzeszał 15 ośrodków z większości powiatów Wielkopolski. Przeprowadzono w nich ponad 4000 rozmaitych doświadczeń (nawozowych, odmianowych, uprawowych), których wyniki były systematycznie publikowane w „Doświadczalnictwie Rolniczym”, organie Związku Rolniczych Zakładów Doświadczalnych RP. Również z jego inicjatywy podejmowane były opracowania problemowe o charakterze syntetycznym oparte na bogatym materiale doświadczalnym.

Bronisław Niklewski ogłosił ponad 150 publikacji naukowych i popularnonaukowych wśród których należałoby wymienić m.in.: „Fizjologię roślin” (1933), „Obornik” (1926), „Nawożenie roślin na ziemiach polskich” (1949). Oprócz tego ogłaszał prace i artykuły w wielu czasopismach, takich jak: „Zeitschrift fur Landwirtschaftliche Versuchswesen in Osterreich”, „Annales Agronomiques”, „Biochemische Zeitschrift”, „Ziemianin”, „Rolnik”, „Gazeta Rolnicza” czy „Życie Rolnicze”.

Był współorganizatorem i prezesem Towarzystwa „Siew”, zajmującego się hodowlą roślin uprawnych. Współpracował z Wielkopolską Izbą Rolniczą, Towarzystwem Kółek Rolniczych, Związkiem Wytwórców Jęczmienia Browarnego i Związkiem Producentów Roślin Oleistych. Do grona jego uczniów i najbliższych współpracowników należeli m.in. profesorowie: Józef Duda, Jan Wojciechowski, Zygmunt Tomaszewski i Stefan Gumiński.

Liczne towarzystwa i instytucje naukowe zapraszały profesora Niklewskiego do współpracy. Był on członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem Towarzystwa Botanicznego, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Warszawskiego Towarzystwa Naukowego. W 1957 roku został reaktywowany na stanowisko profesora w Wyższej Szkole Rolniczej w Poznaniu w Katedrze Fizjologii Roślin. Prowadził zajęcia dydaktyczne i konsultował prace badawcze, głównie nad rolą związków próchnicznych i tego właśnie zagadnienia dotyczyła jego ostatnia praca „Próchnica jako ogniwo procesów życiowych organizmu roślinnego”.

Bronisław Niklewski zmarł 20 stycznia 1961 roku w Poznaniu i został pochowany na cmentarzu na Sołaczu. Był odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Joanna Radziewicz

Literatura:

  1. Polski Słownik Biograficzny 1978 t.23 z.96 s. 118-119.
  2. Wojciechowski J.: Bronisław Niklewski. Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej. Seria B 1972 z.23 s.117-130.
  3. Wachowski M.: Geneza Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego (1919-1926). Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej. Seria B 1966 z.11 s.153-200.
  4. Kunicki-Goldfinger W.: Bronisław Niklewski (1879-1961) jako mikrobiolog. Acta Microbiologica Polonica 1961 t.10 nr 2 s.123-127.
  5. Żabko-Potopowicz, Antoni Pionierzy postępu w rolnictwie polskim. Warszawa : LSW, 1977.



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 C Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2009