Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Styczeń 2009   Nr 29   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Przegląd Prasy Rolniczej
Choroby i szkodniki roślin

 

Znaczenie owadów drapieżnych i pasożytniczych – cz.IV
(Sad Nowoczesny 2008 nr 8, s.57-59)

   Wśród owadów pożytecznych znaczącą grupę pod względem liczebności i różnorodności stanowią pluskwiaki różnoskrzydłe, bardzo zróżnicowane pod względem biologii i morfologii. Owady dorosłe pluskwiaków różnoskrzydłych odznaczają się charakterystyczną budową skrzydeł. Ich druga para, tzw. skrzydła tylne, są zawsze cienkie i błoniaste. Skrzydła przednie w części nasadowej skórzaste przechodzą w błoniaste w pobliżu wierzchołka. Charakterystyczne dla owadów są gruczoły zapachowe, wydzielające specyficzny zapach pluskiew odstraszający wrogów. Trzecią typowa cechą pluskwiaków jest aparat gębowy w kształcie długiej kłujki ułożonej w spoczynku na spodniej stronie ciała między odnóżami. Gatunki drapieżne wbijają ją w ciało ofiary i wysysają płyny lub krew, a jednocześnie wpuszczają ślinę, która paraliżuje ofiarę lub rozpuszcza wnętrze jej ciała. Drapieżcami są zarówno larwy, jak i owady dorosłe występujące w różnych środowiskach.

Jednym z najpospolitszych drapieżnych gatunków pluskwiaków różnoskrzydłych jest dziubałek gajowy (Anthocoris nemorum), niewielki owad (3,5-4,5 mm długości) o czarno-białym ubarwieniu. Larwy są brązowe. Jest bardzo agresywny we wszystkich stadiach rozwojowych. Odżywia się różnymi gatunkami mszyc, w tym także bawełnicą korówką. Chętnie gromadzi się na roślinach, na których występują przędziorki. Stwierdzono, że jeżeli dziubałek występuje wystarczająco licznie, jest zdolny skutecznie ograniczyć występowanie tych szkodników. Gdy zagęszczenie ofiar jest duże, drapieżca nie wysysa wszystkich osobników do końca, lecz atakuje następne. Nakłute ofiary również giną, przez co zwiększa się skuteczność jego działania. Pokrewny i podobny z wyglądu gatunek – dziubałek nadrzewny (Anthocoris nemoralis), jest niezwykle ważnym drapieżcą miodówki gruszowej plamistej. Tępicielem przędziorków jest także blisko spokrewniony z dziubałkiem i nieco do niego podobny, dziubałeczek mały (Orius minutus). Jest on mniejszy (2,2-2,4 mm), ale również intensywnie niszczy swoje ofiary: przędziorki, szpeciele, przylżeńce, mszyce i inne drobne owady. W przypadku dużego zagęszczenia ofiar, nie wysysa atakowanych osobników do końca, lecz atakuje następne, co zwiększa efektywność wyniszczania szkodników. Na wielu gatunkach drzew liściastych występuje charakterystycznie ubarwiony pluskwiak – Deraeocoris ruber, czarny z czerwonym zakończeniem pierwszej pary skrzydeł (czasem są okazy całkowicie czarne). Zarówno larwy jak i osobniki dorosłe tego pluskwiaka (6,5-7,5 mm) są drapieżcami. Odżywiają się małymi owadami, a szczególnie chętnie mszycami. Pokrewnym gatunkiem o podobnych upodobaniach pokarmowych jest Deraeocoris trifasciatus. Owady dorosłe są duże (8,5-12 mm) i również czerwono-czarno ubarwione. Oprócz mszyc niszczą także larwy niektórych szkodników, np. namiotnika jabłoniowego, zwójkówek czy niektórych gatunków miernikowców. Do licznie występujących pluskwiaków drapieżnych należy tasznik jabłoniowiec (Psallus ambigus). Szczególnie chętnie odżywia się larwami miodówki jabłoniowej i dlatego najliczniej i najchętniej występuje na drzewach opanowanych przez tego szkodnika. Na wielu gatunkach drzew, w tym również owocowych, występuje pluskwiak o nazwie delikacik zielonawy (Malacocoris chlorizans). Ten niewielki owad (3,8-4,3 mm), o ładnej marmurkowej, jasnozielono-białej, delikatnej budowie ciała odżywia się chętnie przędziorkami oraz ich jajami. Atakuje również mszyce. Jest jednak bardzo wrażliwy na działanie wielu chemicznych środków ochrony roślin. Drapieżcą, który częściej występuje na roślinach zielnych niż na drzewach i krzewach, jest zażardka pospolita (Nabis ferus). Szczególnie aktywne larwy tego gatunku atakują mszyce, skoczki oraz mniejsze gąsienice i larwy motyli. Sady jabłoniowe powszechnie zasiedla niewielki (ok.3 mm), szaro ubarwiony owad - wszędobylak szarawek (Campylomma verbasci). Odżywia się głównie małymi larwami mszyc i przędziorkami. Może także wysysać soki z różnych części roślin i w związku z tym powoduje czasami nakłucia na owocach.

   W artykule omówiono tylko gatunki najczęściej spotykane, ale do pluskwiaków różnoskrzydłych często występujących w sadach należą jeszcze takie gatunki jak: aksamitek przepaskowiec (Pilophorus perplexus), pośpiesznik marmurkowy (Phytocoris reuter), błyszczek punktowany (Daraeocoris lutescens), purpuratek jabłoniowiec (Atractotomus mali), zielonatek żwawy (Orthotylus marginalis). W sadach i jagodnikach spotyka się osobniki z różnych gatunków należących do rodziny tarczówkowatych. Są to duże pluskwiaki o szerokim spłaszczonym ciele i silnej czteroczłonowej kłujce. Larwy i owady dorosłe są drapieżcami roślinożernych larw motyli, chrząszczy i muchówek.

W warunkach naturalnych w sadach racjonalnie chronionych, w których stosowane są tylko insektycydy selektywne, występuje zwykle kilka lub kilkanaście gatunków pluskwiaków drapieżnych i wraz z innymi czynnikami zwalczania naturalnego mogą one, w niktóre lata, odgrywać znaczącą rolę w utrzymaniu części gatunków ważniejszych szkodników na poziomie niższym od progu zagrożenia. Wykorzystanie drapieżnych pluskwiaków różnoskrzydłych w zwalczaniu szkodników polega przede wszystkim na ich ochronie poprzez stosowanie bezpiecznych dla nich środków ochrony roślin., jak i stwarzanie miejsc niezakłóconego rozwoju tzw. refugiów. Możliwa jest również hodowla i introdukcja niektórych gatunków jak np. dziubałka gajowego czy dziubałka nadrzewnego.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka

Znaczenie owadów pasożytniczych i drapieżnych – cz.V
(Sad Nowoczesny 2008 nr 10 s.28-29)

   Owady pasożytnicze (Parazytoidy) są bardzo dużą grupą owadów pożytecznych. Parazytoidy tym różnią się od drapieżców, że przebywają przez dłuższy okres na lub w ciele swojego gospodarza, żywiąc się jego kosztem, i nie powodują natychmiastowej śmierci ofiary. Mogą porażać wszystkie stadia rozwojowe szkodników: jaja, larwy i owady dorosłe. Pasożytnictwo jest bardzo rozpowszechnione wśród owadów, toteż większość szkodników jest atakowana przez kilka, kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt gatunków parazytoidów. W przypadku działania owadów pasożytniczych na szkodniki, z gospodarczego punktu widzenia, najkorzystniejsza jest działalność oofagów, czyli takich parazytoidów, które rozwijają się w jajach innych owadów.

W Polsce występuje co najmniej 10 tys. gatunków owadów pasożytniczych. W uprawach sadowniczych do najlepiej poznanych należą parazytoidy takich szkodników jak: piędzik przedzimek, namiotnik jabłoniowy, misecznik śliwowy, mszyce (w tym bawełnica korówka), owocówki, zwójkówki, znamionówka tarniówka, pierścienica nadrzewka, kwieciak jabłkowiec. Zwójkówki występujące w sadach jabłoniowych są atakowane przez ponad 50 gatunków pasożytów, piędzik przedzimek przez blisko 20 gatunków, a kwieciak jabłkowiec przez 40. Na efektywność ich działania wpływa wiele czynników, m.in. sposób uprawy, rodzaj otoczenia sadu, warunki atmosferyczne, zabiegi chemiczne. Niektóre z lepiej poznanych parazytoidów z dużym powodzeniem mogą być wykorzystywane do biologicznego zwalczania szkodników, szczególnie w uprawach prowadzonych systemem produkcji integrowanej lub ekologicznej. Jednym z nich jest osiec korówkowy (Aphelinus mali). Ta niewielka błonkówka rozwija się w ciele tylko jednego gatunku mszycy – bawełnicy korówki. Pasożyt ten przywędrował do nas dopiero w latach międzywojennych (1934-1935), częściowo dzięki przeprowadzonej introdukcji, częściowo w sposób naturalny i przypadkowy. W sprzyjających warunkach osiec korówkowy jest zdolny zniszczyć szkodnika nawet w 100%. Jednakże wówczas sam ginie z braku gospodarza, który jest jednocześnie pożywieniem i środowiskiem jego rozwoju. W czasie mroźnych zim często ginie 60-70% zimujących osobników ośca. Wiele osobników nie przeżywa wczesnej wiosny z powodu braku żywiciela. Osiec korówkowy najliczniej występuje w lipcu i w sierpniu, kiedy panują najkorzystniejsze warunki jego rozwoju. Jego pojawienie się w sadzie nie zawsze zbiega się z wystąpieniem bawełnicy korówki, więc aby zapobiec szkodom, ośca należy wprowadzić do sadu. Jeżeli w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego pasożyt nie zdąży lub, ze względu na małą liczebność nie będzie w stanie zlikwidować bawełnicy, należy przechować go przez zimę i wiosną ponownie wprowadzić do sadu. Skuteczność ośca zależy od jego zagęszczenia. Największą efektywność osiąga się przy zasiedleniu na poziomie 1 tys. osobników na 1 ha sadu. Osiec, podobnie jak wiele innych parazytoidów, jest bardzo wrażliwy na większość stosowanych insektycydów, przy czym najwrażliwsze są owady dorosłe.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka

Ostrożeń polny w uprawie warzyw
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 21/2008, str. 28-29)

   Ostrożeń polny należy do trwałych chwastów wieloletnich. Wytwarza on przeciętnie 4 tys. nasion, które zachowują zdolność kiełkowania powyżej 10 lat. Nasiona mogą być przenoszone przez wiatr na odległość 1 km. Po 3-4 tygodniach od wschodów tworzą się korzenie boczne a 45-60-dniowe siewki zdolne są do rozmnażania wegetatywnego. Młode rośliny jesienią wytwarzają rozetę i pozornie obumierają. Na wiosnę z ukrytych pączków wyrastają nowe pędy, tworząc nową rozetę z liśćmi. Korzeń rozgałęzia się i z osadzonych na nim pączków wyrasta dużo podziemnych rozłogów, które często ulegają rozerwaniu podczas zabiegów mechanicznych, powodując rozprzestrzenianie się rośliny. Zwalczanie opiera się na kilkakrotnym powtarzaniu zabiegów agrotechnicznych tj.: głęboka podorywka, kultywatorowanie i bronowanie. Można także zastosować herbicydy hamujące syntezę chlorofilu w roślinie oraz zawierające chlopyralid. Zaleca się także „malowanie” pojedynczych roślin 2-5% roztworem glifosatów.

Anna Drzewiecka

Wirusy i fitoplazmy w uprawie poinsecji – szkodliwe i pożyteczne?
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 19/2008, str. 54-55)

   Fitoplazmy w uprawie poinsecji odgrywają zarówno rolę pozytywną jak i negatywną. To one bowiem odpowiadają za krzewienie się i zahamowanie wzrostu roślin, które dzięki czemu stają się bardziej dekoracyjne. Dotychczas odkryto trzy fitoplazmy odpowiedzialne za to zjawisko. Są to fitoplazmy: żółtaczki astra (Candidatus Phytoplasma asteris), choroby X (Candidatus Phytoplasma pruni) oraz stolburu (Candidatus Phytoplasma solani). Z drugiej strony jednak przyczyniają się do strat w uprawie tych roślin, gdyż występują w kompleksie z wirusem mozaiki poinsecji (PnMV) i kryptowirusem poinsecji (PnCV). Pierwszy wirus powoduje zdeformowanie liści i przykwiatków oraz zmianę w ich zabarwieniu. Drugi powoduję kędzierzawkę liści i wyrastanie enacji wzdłuż nerwów na spodniej stronie liści. Przy jednoczesnym zarażeniu dwoma wirusami objawy potęgują się. Zwalczanie chorób polega przede wszystkim na hodowli roślin odpornych na wirusa uzyskanych na drodze inżynierii genetycznej.

Anna Drzewiecka

Wirus mozaiki pepino
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 22/2008, str. 20-21)

   Wirus mozaiki pepino (PepMV) stanowi największe zagrożenie dla szklarniowej uprawy pomidorów. Poraża on około 30 gatunków roślin, w tym wiele gatunków chwastów z rodziny psiankowatych. Charakteryzuje się dużą infekcyjnością oraz szybkością rozprzestrzeniania się. Typowe objawy pojawiają się najczęściej zimą. Młode liście stają się jaśniejsze, wąskie, poskręcane, wykazują chlorozę lub międzyżyłkową mozaikę oraz pojawiają się na nich bąblowate deformacje a czasem nekrotyczne plamy. Wierzchołek porażonej rośliny przybiera kształt miotlasty lub podobny do pokrzywy. Porażone rośliny są zazwyczaj skarłowaciałe i zdeformowane. Choroba powoduje ograniczenie liczby zawiązków lub drobienie owoców, które dodatkowo pokryte są plamami. Podstawą ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa jest profilaktyka, gdyż jego bezpośrednie zwalczanie w uprawie jest niemożliwe. Polega ona na dokładnym obserwowaniu plantacji, co pozwala na szybkie wykrycie choroby i eliminację zarażonych roślin. Należy usunąć rośliny przylegające do porażonych. Zaleca się przenoszenie ich w workach, aby nie doprowadzić do mechanicznego rozprzestrzenienia się choroby poprzez pocieranie roślin. Sprzęt, którym dokonuje się zabiegi należy zdezynfekować.

Anna Drzewiecka

Choroby pędów żywotnika
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 20/08, str. 51)

   W ostatnich latach wzrosło nasilenie występowania niektórych chorób roślin, które dotychczas na żywotniku notowano sporadycznie. Należą do nich: pierścieniowa plamistość, szara pleśń oraz zaraza wierzchołków. Charakterystycznymi objawami pierścieniowej plamistości jest pojawienie się kilka centymetrów od wierzchołków pędów eliptycznych, jasnobrązowych plam. W miejscach tych dochodzi do stopniowego wykruszania się tkanek, co powoduje wyłamywanie się pędów. Chorobę zwalcza się poprzez wycinanie porażonych pędów poniżej miejsca porażenia. Zaleca się także spryskanie roślin fungicydami Topsin M 500 S.C. 0,1% lub Sarfun 500 S.C. 0,1%. Objawami szarej pleśni są brązowiejące wierzchołki pokryte pomarańczowym nalotem zarodników Fusarium avenaceum. Rozwojowi choroby sprzyja wysoka temperatura i duża wilgotność powietrza. Po zauważeniu choroby należy niezwłocznie wyciąć porażone pędy 2-3 cm poniżej miejsca zbrunatnienia i spalić. Stosować fungicydy takie, jak w przypadku pierścieniowej plamistości. Objawy zarazy wierzchołków są podobne do szarej pleśni, gdyż wierzchołki brązowieją i zasychają. Zwalczanie opiera się na wycięciu porażonych pędów i spryskaniu fungicydami (Aliette 80 WP 0,2% z dodatkiem środka przyczepnego, a po 10-14 dniach zastosować Biosept 33 SL 0,1%).

Anna Drzewiecka

Nowy wirus w uprawie pomidorów
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 19/2008, str. 28)

   W ostatnich latach w Hiszpanii, Meksyku i w Polsce stwierdzono nową chorobę na pomidorach uprawianych pod osłonami. Przyczyną jest Tomato torrado wirus- ToTV. Należy on do nowej grupy wirusów Torradovirus. Najczęstszymi objawami choroby są zmiany na liściach zaczynające się od żółknięcia u ich podstawy. Kolejno pojawiają się nekrotyczne plamki otoczone żółknącą tkanką. Nekroza stopniowo rozprzestrzenia się od nasady listków ku ich wierzchołkom. W późniejszej fazie choroby liście zasychają, a nekroza występuje również na owocach. Zostaje zahamowany także wzrost roślin. Wektorem wirusa jest najprawdopodobniej mącznik szklarniowy i mącznik ostroskrzydły. Może on być również przenoszony mechanicznie. Występowanie wirusa można ograniczyć prowadząc monitoring szklarni na obecność choroby i szkodników oraz przestrzegając zasad higieny w szklarni. Prowadzone są także badania nad hodowlą odmian odpornych na wirusa.

Anna Drzewiecka

Czy można zapobiec kile kapusty?
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 19/2008, str. 30-31)

   Kiła kapusty występuje na około 300 gatunkach roślin z rodziny kapustowatych. Powodowana jest przez Plasmodiophora brassicae. Objawy chorobowe rozpoczynają się od więdnięcia liści podczas słonecznej pogody. Na korzeniach pojawiają się jasnożółte, niewielkie narośla. Chore rośliny słabiej rosną i mają małe główki. Liście stają się bladozielone lub żółte. Na polu widoczne jest plackowate zamieranie roślin. Dotychczasowe metody ochrony są mało skuteczne. Mogą jedynie ograniczyć skutki choroby. Chore rośliny należy usuwać wraz z korzeniami, a następnie palić, gdyż kompostowanie roślin nie niszczy zarodników. W miejscu wystąpienia choroby należy uprawiać przez 2-3 lata rośliny przedplonowe, które posiadają właściwości niszczenia grzybów w glebie. Należą do nich: por, pomidor, fasola, ogórek i zboże. Należy niszczyć chwasty należące do rodziny kapustowatych. W celu zahamowania kiełkowania zarodników, należy zwapnować gleby kwaśne i odkazić termicznie glebę do produkcji rozsady. Zaleca się również zaprawianie korzeni rozsady w papce z gliny i torfu z dodatkiem fungicydu oraz uprawę odmian odpornych na patogena.

Anna Drzewiecka

Rak bakteryjny drzew pestkowych
(Owoce, warzywa, kwiaty nr 19/2008, str. 43)

   Sprawcą raka bakteryjnego jest Pseudomonas syringae. W obrębie tego gatunku wyróżnia się dwie formy. Na drzewach pestkowych występuje Pseudomonas syringae pv. morsporunorum. W cyklu rozwojowym choroby wyróżnia się dwa etapy: letni i zimowy. W pierwszym dochodzi do infekcji paków, liści, zawiązków, niezdrewniałych pędów i krótkopędów. W drugim powstają zrakowacenia i nekrozy zdrewniałych organów drzew. Podstawową metodą ochrony przed chorobą są opryski preparatami zawierającymi miedź. W sadach, w którym wystąpił rak bakteryjny zaleca się wycinkę zarażonych gałęzi po zbiorze owoców, usuwanie zarażonych drzew z sadów, malowanie ran po cięciu pastami lub farbą emulsyjną z dodatkiem preparatów miedziowych.



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2009