Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Wrzesień 2008   Nr 27   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Jesteśmy w Unii Europejskiej

Dezagraryzacja wsi i jej skutki
 

Dezagraryzacja jest pojęciem wieloznacznym i wieloaspektowym, ale jako przedmiot analiz odnosi się głównie do rolnictwa i produkcji rolnej. Definiowana na gruncie ekonomii oznacza historyczny proces zmniejszania znaczenia ekonomicznego rolnictwa i produkcji rolnej w gospodarce narodowej. W odniesieniu do czynnika ziemi oznacza ogólny spadek powierzchni i udziału ziemi uprawnej, a także ekstensyfikację i porzucanie (odłogowanie). Oznacza także zmniejszanie znaczenia rolnictwa jako miejsca zatrudnienia i źródła pozyskiwania dochodów przez mieszkańców wsi.

Jest procesem wspieranym przez politykę rolną i niosącym postęp w rolnictwie i w życiu gospodarczym mieszkańców wsi . Pociąga za sobą różne problemy natury produkcyjnej, ekonomicznej, ekologicznej i społecznej. Oznacza także wiele przemian, jak: zmniejszenie znaczenia rolnictwa jako miejsca pracy, przyczynia się do bezrobocia, rozwarstwienia ekonomicznego, a przy braku możliwości zatrudnienia poza rolnictwem - sprzyja patologizacji wsi.
W sferze kulturowej niesie z sobą zamieranie tradycyjnej kultury chłopskiej i wiejskiej, obrzędowości związanej z rolnictwem.
W odniesieniu do problematyki ekologicznej dezagraryzacja oznacza wzrost lesistości, powierzchni pól uprawnych, udziału odłogów i ugorów oraz niekontrolowane zmiany w krajobrazie.

   Dezagraryzacja w wymiarze produkcyjnym niesie za sobą:

  • zmniejszenie wolumenu produkcji artykułów rolnych,
  • upowszechnienie porzucania produkcji rolnej,
  • instytucjonalizację ugorowania ziemi,
  • umasowienie odłogowania ziemi,
  • wzrost liczby i udziału gospodarstw bezinwentarzowych,
  • ekstensyfikację organizacji produkcji,
  • podtrzymywanie uprawy ziemi w celu otrzymania dotacji,
  • zmniejszenie rozmiarów uprawy ziemi.

   Dezagraryzacja w wymiarze ekonomicznym powoduje:

  • zmniejszenie udziału rolnictwa w tworzeniu PKB,
  • zmniejszenie pozycji ekonomicznej rolnictwa w agrobiznesie,
  • zmniejszenie udziału dochodów z rolnictwa w budżetach rodzin rolniczych i wiejskich,
  • dysparytet dochodowy ludności rolniczej,
  • zmniejszenie nakładów na produkcję rolna,
  • zmniejszenie nakładów inwestycyjnych,
  • zmniejszenie absolutnego i względnego zatrudnienia w rolnictwie,
  • silne uzależnienie sytuacji ekonomicznej gospodarstw od dotacji,
  • zmniejszenie udziału rolnictwa w krajowym finansowaniu budżetowym.

   Dezagraryzacja w wymiarze społeczno-kulturowym, może spowodować:

  • zmniejszenie liczby mieszkańców wsi związanych z rolnictwem,
  • zamieranie etosu pracy rolnika,
  • rozwarstwienie społeczno-zawodowe ludności wiejskiej,
  • porzucanie pracy w rolnictwie,
  • zmniejszenie udziału kształcenia młodzieży w zawodach rolniczych,
  • zanik tradycji pomocy sąsiedzkiej,
  • zanik tradycji rodzinnej pomocy mieszkańców miast w pracach sezonowych,
  • spadek aktywności i znaczenia organizacji wiejskich związanych z rolnictwem,
  • zanikanie obrzędowości związanej z rolnictwem,
  • rejestrowanie części środowisk wiejskich i rolnych,
  • emigracja zarobkowa: wahadłowa i długotrwała.

   Następstwa dezagraryzacji w wymiarze ekologicznym i krajobrazowym:

  • wzrost lesistości,
  • wzrost ilości nieplanowanych terenów zalesianych i zakrzewianych,
  • wzrost obszaru odłogów i ugorów,
  • zmniejszanie liczby gatunków upraw polowych,
  • negatywne produkcyjnie sukcesje ekologiczne,
  • niekontrolowane zmiany w krajobrazie,
  • zmniejszanie powierzchni gruntów rolnych,
  • chów wysokowydajnych ras zwierząt,
  • fermowy chów zwierząt.

Dezagraryzacja obszarów wiejskich stanowi istotne zjawisko społeczno-ekonomiczne. Niska opłacalność produkcji rolniczej skłania do upowszechniania innych funkcji gospodarczych możliwych do realizacji na wsi. Procesy te rozwijają się jednak ze zbyt niską intensywnością. Nadzieją pozostaje m.in. polityka regionalna Unii Europejskiej wzmacniająca różne elementy potencjału gospodarczego, społecznego i kulturowego wsi.

Aleksandra Szymańska

Literatura:

  1. Roczniki Naukowe SERIA, t. VII z. 7, 2005 s. 216-219
  2. Wieś i rolnictwo, nr 1/2007, s. 101-120
  3. Wieś i rolnictwo, nr 3/2007, s. 29-44



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2008