Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Lipiec 2007   Nr 20   ISSN 1734-3070



strona główna biblioteki poprzednia strona      strona 66     następna strona spis treści    redakcja



Zasłużeni Polacy

Stefan Moszczeński - pionier agroekonometrii

     Stefan Moszczeński w dziedzinie ekonomiki i organizacji gospodarstw rolnych zyskał rozgłos nie tylko w kraju, ale również na arenie międzynarodowej. Był twórcą tzw. szkoły matematycznej w ekonomice rolnictwa. Pisał:
"...Chciałbym, ażeby wszystko zostało zmierzone, co się da wymierzyć, a co jest niewymierne, stało się wymiernym. Dopiero po dokonaniu takiej rewolucji naukowej możemy się spodziewać niepohamowanego postępu w ekonomice gospodarstw wiejskich..."
     Stefan Moszczeński urodził się 24 maja 1871 r. w Broniszach koło Warszawy. Był synem Bolesława, właściciela ziemskiego i Marii z Milewskich. Ukończył III gimnazjum w Krakowie, a następnie w 1889 r. podjął studia na Wydziale Filozoficzno-Matematycznym uniwersytetu wiedeńskiego. Jednocześnie studiował w Wiedniu rolnictwo w Hochschule fur Bodenkultur. Po zdaniu półdyplomu na rolnictwie, odczuwając brak praktyki rolniczej wyjechał do Polski i rozpoczął pracę w Licheniu, majątku należącym do państwa Gocłowskich. Po ukończeniu praktyki powrócił na studia rolnicze, które zakończył w 1893 r.
     Jako dyplomowany rolnik pracował w dużych gospodarstwach rolnych koło Kalisza, a następnie na Kujawach, w okolicy Piotrkowa. W 1900 r., po śmierci ojca, objął majątek rodzinny Bronisze.
     Profesor Moszczeński mawiał o sobie, że pochodzi z rodziny dziedzicznie obciążonej pociągiem do pióra. Pisał dużo, łatwo, zrozumiale dla czytelnika i w sposób interesujący. Pierwszy jego artykuł ukazał się w 1893 r. w Gazecie Rolniczej. Od tego czasu publikował przez 54 lata - ostatnie jego opracowanie ukazało się w 1946 r., tj. w roku jego śmierci. Napisał 7 większych prac i 94 mniejsze, łącznie więc ponad 100 rozpraw naukowych, artykułów, referatów, broszur. Większość mniejszych prac ukazywała się w czasopismach fachowych, takich jak Roczniki Nauk Rolniczych i Leśnych, Gazeta Rolnicza, Rolnictwo, Rolnik-Ekonomista, Przegląd Organizacji.
     Po ukończeniu studiów zaangażował się też w pracę społeczną na rzecz rozwoju rolnictwa prowadzoną przez Sekcję Rolną, a później (po 1907 r.) przez Centralne Towarzystwa Rolnicze przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Jego zdolności i wiedza zwróciły uwagę organizatorów naukowego życia rolniczego w kraju. W 1901 r. zaproponowano mu objęcie katedry na Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nie przyjął jednak tej propozycji. Pracą dydaktyczną zajął się nieco później.
 
W latach 1908-1911 prowadził wykłady z administracji, organizacji gospodarstw, taksacji rolnych na Wydziale Rolniczym Towarzystwa Kursów Naukowych przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. W 1909 r. zorganizował tam Zakład Ekonomiki Gospodarstw Wiejskich, którego kierownikiem był do śmierci, to jest przez 37 lat. Wykłady kontynuował w latach 1911-1916 po przekształceniu Towarzystwa Kursów Naukowych w Kursy Przemysłowo-Rolnicze.

Brał udział w tworzeniu z nich Wyższej Szkoły Rolniczej, a następnie SGGW. Był członkiem Rady Naukowej (od 1916 r.) i Rady Nadzorczej Szkoły (od 1917 r.). 17 marca 1919 r. został mianowany profesorem zwyczajnym SGGW. Był kierownikiem katedry, dziekanem Wydziału Ogrodniczego.


 
     Charakterystyczną cechą działalności dydaktyczno-naukowej profesora była chęć liczbowego ujęcia wszystkich czynników produkcji rolniczej oraz dążenie do postępu. Tak poznawał rzeczywistość i wyciągał stąd obiektywne, śmiałe i realne wnioski. Wiele jego wypowiedzi i sformułowań wybijało się ponad poziom poglądów funkcjonujących w środowisku, w którym żył.
     Był inicjatorem i pionierem metody matematycznej i statystycznej w ekonomice rolnictwa. Opracował metody wyceniania gruntów opierające się przede wszystkim na dochodowości gospodarstw rolnych, metody racjonalizacji pracy w rolnictwie przez sprawną organizację i umiejętne posługiwanie się siłą roboczą. Wprowadził do rachunkowości kalkulacje gospodarcze oraz metodę porównawczo statystyczną. Za konieczne uważał prowadzenie rachunkowości w celu określania dochodowości zarówno w większych, jak i w drobnych gospodarstwach.
 
  Do najważniejszych publikacji S. Moszczeńskiego należą:
  • Wycenianie wartości majątków ziemskich przy kupnie i sprzedaży - zarys teorii i praktyki (1913 r.),
  • Gdzież są granice intensywności (1913 r.),
  • Podstawy organizacji gospodarstw wiejskich, cz.1 (1924 r.),
  • Nauka urządzania i prowadzenia gospodarstw wiejskich, cz.1 (1924),
  • Nowy sposób ujmowania kształtu ziemi oraz położenia zabudowań w posiadłościach wiejskich dla celów organizacji, komasacji i wyceniania (1927 r.),
  • Wycenianie gospodarstw i posiadłości ziemskich (1933 r.),
  • Racjonalizacja pracy w gospodarstwie wiejskim (1947 r.).
     Jego uczniami byli m.in. Ryszard Manteuffel, Wacław Pytkowski, Nora Krusze, Jan Dłużewski, Hanna Paszkowiczowa. Przywiązywał wielką wagę do pracy dydaktycznej; w czasie przeszło 30-letniej działalności wykształcił wielu rolników. Był członkiem m.in. Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Czechosłowackiej Akademii Rolniczej, Rady Naukowej Międzynarodowego Instytutu Rolnictwa w Rzymie, delegatem Związku Organizacji Rolniczych RP do Głównej Rady Statystycznej.
 
     Zmarł 10 lipca 1946 r. w majątku uczelnianym Żelazna. Pochowany został na tamtejszym cmentarzu, ale w 1947 r. zwłoki jego przeniesiono do Żabikowa.
     Żonaty był dwukrotnie: w 1894 r. poślubił Urszulę z Mierzyńskich, a w 1945 r. - Wiktorię z Szepelskich. 

W. Mierzecka 
 

strona główna biblioteki poprzednia strona      strona 66     następna strona spis treści    redakcja

 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2007