Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Listopad 2006   Nr 16   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      strona 63     następna strona spis treści    redakcja



Zasłużeni Polacy

Henryk Malarski - twórca polskiej nauki o żywieniu

    Henryk Kazimierz Malarski urodził się 4 marca 1887 r. w Racławicach (pow. miechowski), majątku którym w owym czasie zarządzał jego ojciec, Stanisław. Jego matką była Emilia z Klimków.
   W 1905 r. uzyskał świadectwo dojrzałości w Gimnazjum im. Nowodworskiego w Krakowie. Niespokojne lata na przełomie wieków zaszczepiły mu poczucie patriotyzmu i poszanowanie dla demokracji. Silne piętno wywarło na niego bujne życie kulturalne Krakowa w dobie Młodej Polski - miasta Wyspiańskiego, a jednocześnie "Zielonego Balonika". W czasie nauki w gimnazjum przyjaźnił się z Osterwą, Węgrzynem i Wyrwiczem zdradzając, jak i oni talent i zamiłowania teatralne. Zdecydował się jednak na studia przyrodnicze.

 
     Podjął naukę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego obierając jako główne przedmioty fizykę i chemię. Od 1908 r. pod kierunkiem znakomitego uczonego prof. Leona Marchlewskiego pracował w katedrze Chemii Lekarskiej i specjalizował się w biochemii. W 1910 r. na podstawie wartościowej pracy nad chlorofilem uzyskał tytuł doktorski. W tym samym roku został mianowany asystentem i na tym stanowisku przepracował 7 lat prowadząc jednocześnie wykłady dla studentów.
     W 1917 r. prof. Marchlewski podjął się zorganizowania Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego (PINGW) w Puławach. Pragnął zapewnić sobie współpracę najzdolniejszych młodych uczonych - między innymi ściągnął tam Malarskiego. W pierwszym okresie zajął się on zorganizowaniem działu biochemii. W tym czasie zarysowały się zainteresowania, którym pozostał wierny całe życie - fizjologia i żywienie zwierząt. Zacofanie rolnictwa podtrzymywane przez zaborcę było ogromne. Malarski dostrzegł potrzebę zorganizowania badań i oparcia praktyki rolniczej na potwierdzonych eksperymentalnie faktach. PINGW stał się pierwszym w Polsce ośrodkiem prowadzącym na szeroką skalę badania naukowe we wszystkich dziedzinach rolnictwa.
     Malarski pozostał związany z Puławami do końca życia. Był wicedyrektorem Instytutu i zastępcą kierownika Wydziału Żywienia i Użytkowania Zwierząt (1920-21), kierownikiem tego wydziału (1923-36), kierownikiem Wydziału Produkcji Zwierzęcej (1936-39). W latach 1935-36 był równocześnie dyrektorem Instytutu.
     Wspólnie z Karolem Różyckim i innymi uczonymi założył w 1922 r. Polskie Towarzystwo Zootechniczne (PTZ), którego głównym celem było upowszechnianie postępu w celu unowocześnienia chowu zwierząt. Do 1948 r. pełnił w Towarzystwie funkcję wiceprezesa. W 1955 r. nadano mu godność prezesa honorowego. Od 1927 brał udział w pracach redakcyjnych "Przeglądu Hodowlanego" wydawanego przez PTZ.
     Z ramienia PTZ wspólnie z Karolem Różyckim organizował sieć zootechnicznych zakładów doświadczalnych w całym kraju. Ich zadaniem miało być przeprowadzanie praktycznych doświadczeń pozwalające na przeniesienie zdobyczy nauki do praktyki. Niektóre z prowadzonych doświadczeń miały jednak również wysoką wartość teoretyczną.
     W swoich pracach badawczych Malarski traktował paszę jako "całość", a nie mieszaninę "niezależnych" czynników. Dążył do udowodnienia ogromnej roli należytego zestawienia dawki pokarmowej oraz jej wpływu na efekty produkcyjne. Zaproponował wprowadzenie energii strawnej jako miernika wartości odżywczej pasz.
     W 1930 r. pracując nadal w Puławach objął kierownictwo Katedry Fizjologii i Żywienia Zwierząt na Wydziale Rolniczo-Leśnym Politechniki Lwowskiej. Syntetyczny sposób przedstawiania nauki o żywieniu zyskiwał ogromną popularność jego wykładom. Tego rodzaju podejście do nauki o żywieniu zaprezentował też w wydanym w 1934 r. podręczniku "Ogólne zasady żywienia", który mimo szybkiego postępu w tej dziedzinie nauki, przez długie lata zachował wielką wartość. Wkrótce wydał dwa kolejne podręczniki dotyczące żywienia owiec (1936) i kur (1938).
     Okupację spędził w Puławach. Dzięki jego staraniom, korzystając z przyjaznego stosunku niemieckiego dyrektora Instytutu, w Puławach skupiła się grupa naukowców zootechników, którzy utracili możliwość pracy swoich w dotychczasowych placówkach. Malarski wykończył w tym czasie badania nad wskaźnikowymi metodami oznaczania strawności i przeprowadził prace dotyczące pastwiskowego żywienia bydła. Duże praktyczne znaczenie miał jego eksperyment polegający na racjonalnym żywieniu wybrakowanych chłopskich krów, które dzięki temu osiągały wysoki poziom produkcji.
     Z chwilą ukończenia wojny Malarski z ogromną energią przystąpił do odbudowy i rozbudowy Wydziału Produkcji Zwierzęcej w Instytucie puławskim (wcielonego następnie do nowo utworzonego Instytutu Zootechniki), którym ponownie kierował od 1944 r. Jednocześnie podjął pracę dydaktyczną na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Marii Curie-Skłoowskiej (UMCS) w Lublinie. Zorganizował tam w 1945 r. Zakład Fizjologii i Żywienia Zwierząt, którym kierował aż do śmierci, początkowo jako profesor kontraktowy, a od 1955 r. jako profesor zwyczajny.
     W 1946 r. ukazały się "Wskazówki układania dawek pasz", które zawierały pierwsze tablice wartości odżywczej pasz, oparte wyłącznie na przeprowadzonych w Instytucie puławskim analizach pasz krajowych. W krótkich odstępach czasowych ukazywały się ich nowe, poszerzone wydania.
     W 1949 r. ukazał się jego podręcznik "Podstawy fizjologiczne żywienia zwierząt gospodarskich, w którym przedstawił naukowe zasady żywienia uwzględniając postępy wiedzy ostatnich lat. Rok później wydany został podręcznik żywienia świń będący kontynuacją rozpoczętego przed wojną cyklu podręczników żywienia szczegółowego. Łącznie wydał 12 podręczników oraz wiele artykułów i referatów.
     Był żonaty dwukrotnie: z Wandą z Manieckich i Ireną z Amczyków. Z pierwszego małżeństwa miał córki Halinę i Ewę Marię.
     Zostal odznaczony m. in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz otrzymał Nagrodę Państwową II stopnia.
     Zmarł w pełni twórczych sił 11 listopada 1955 r. w Puławach. Został pochowany na tamtejszym cmentarzu. 

W. Mierzecka 
 

strona główna biblioteki poprzednia strona      strona 63     następna strona spis treści    redakcja

 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2006