strona główna biblioteki poprzednia strona    strona 39    następna strona spis treści    redakcja

Zasłużeni Polacy

      Józef Mikułowski-Pomorski - naukowiec i pedagog

    Każdemu kto zetknął się z zagadnieniami dotyczącymi rolnictwa znane są Roczniki Nauk Rolniczych. Pierwszy ich tom wyszedł 100 lat temu - w roku 1904. Jednym z założycieli tego wciąż wychodzącego czasopisma był Józef Mikułowski-Pomorski.
    Józef Karol Mateusz Mikułowski-Pomorski urodził się 1 lipca 1868 r. w Malicach w powiecie sandomierskim z ojca Władysława i matki Julii z Horochów. Szkołę średnią ukończył w Warszawie i w wieku 16 lat rozpoczął studia na Politechnice Ryskiej. Interesował się przede wszystkim chemią rolną i botaniką. Dużymi zdolnościami i pracowitością zwrócił uwagę profesorów. Dzięki temu pracował najpierw jako demonstrator przy katedrze botaniki i fitopatologii, a następnie jako asystent na stacji doświadczalnej chemiczno-rolniczej. Praca na tym stanowisku zadecydowała o kierunku jego zainteresowań na całe życie.
    Studia na Politechnice zakończył z odznaczeniem w 1888 r. W ciągu kolejnych 4 lat gospodarował w majątku rodzinnym Leszczkowie. W tym czasie poślubił Karolę Komorowską. Dalsze jego losy można z grubsza podzielić na okres dublański i warszawski.
    W 1893 r. powołany został na stanowisko asystenta w Krajowej Galicyjskiej Wyższej Szkole Rolniczej w Dublanach. Mimo że jego kwalifikacje nie budziły wątpliwości, postanowił je poszerzyć. W tym celu przez rok pracował w Lipsku pod kierunkiem sławnych profesorów W. Pfeffera i W Ostwalda.

Józef Mikułowski-Pomorski
    Po powrocie zorganizował w Dublanach stację doświadczalną chemiczno-rolniczą. Był to okres, kiedy dopiero rozpoczynano wykorzystywać zdobycze chemii rolnej. Z czasem stacja ta stała się najlepszą i najlepiej wyposażoną tego rodzaju instytucją w Polsce. Jako jej kierownik uważał, że powinna pracować w ścisłym kontakcie z organizacjami rolniczymi i służyć przede wszystkim praktyce rolniczej. Zajął się problemami związanymi ze stosowaniem nawozów sztucznych i żyznością gleby. Pracownicy stacji dokonywali analiz gleb, pasz produktów spożywczych, oznaczali wartość opałową torfu. Z pracą stacji połączył liczne doświadczenia polowe i wazonowe, których był jednym z prekursorów.
    Zgromadził liczne grono wybitnych współpracowników, których potrafił natchnąć charakterystycznym dla siebie zapałem do pracy. Był przełożonym bardzo życzliwym, ale również wymagającym - potrafił szybko rozstać się z pracownikami, którzy nie podzielali jego zapału do pracy.
    Wyjątkowo staranie przygotowywał się do prowadzonych przez siebie wykładów i ćwiczeń. Zajęcia z nim cieszyły się dużym uznaniem u studentów, czego dowodem była niemal stuprocentowa frekwencja. Do młodzieży odnosił się podobnie jak do współpracowników - życzliwie, a jednocześnie poważnie, a młodzież odpłacała mu tym samym. Życzliwość ta nie kończyła się w momencie ukończenia studiów. Wychowankowie Mikułowskiego-Pomorskiego również w późniejszych latach mogli liczyć na jego pomoc i radę.
    W tym czasie Mikułowski-Pomorski brał udział w organizowaniu Towarzystwa Popierania Polskiej Nauki Rolnictwa, którego głównym celem było powołanie czasopisma gromadzącego dorobek polskich naukowców pracujących w dziedzinie rolnictwa, tak aby nie był on rozproszony w obcych wydawnictwach. W ten sposób w 1904 r. wydano pierwszy tom wychodzących do dziś Roczników Nauk Rolniczych. Obok Mikułowskiego-Pomorskiego w skład redakcji weszli E. Godlewski, S. Jentys, W. Lubomęski, W. Klecki.
    W uznaniu jego zasług pedagogicznych i naukowych oraz pracy włożonej w rozwój Stacji Chemiczno-Rolniczej, w 1900 r. został mianowany profesorem, a w 1906 r. - dyrektorem Krajowych Zakładów Rolniczych w Dublanach. Podlegały mu wtedy: Akademia Rolnicza, niższa Szkoła Rolnicza, Stacja Chemiczno-Rolnicza, Stacja Torfowa i folwark dublański. Dopiero pod kierownictwem Mikułowskiego-Pomorskiego Dublany stały się poważnym ośrodkiem badawczym, a Akademia uzyskała poziom wyższej uczelni.
    Mimo tylu osiągnięć i tak owocnej pracy w Dublanach, w 1911 r. Mikułowski-Pomorski zdecydował się przenieść do Warszawy. Tam Muzeum Przemysłu i Rolnictwa otrzymało długo oczekiwaną koncesję na otwarcie Kursów Przemysłowo-Rolniczych, które miały być zalążkiem nowej polskiej wyższej szkoły rolniczej. Stanowisko kierownika Kursów powierzono profesorowi Mikułowskiemu-Pomorskiemu - przyjął je patriotycznie rezygnując z ustabilizowanego stanowiska dyrektora Dublan na rzecz niepewnej przyszłości Kursów i włączając się w budowę nowej uczelni.
    Od września 1911 r. energicznie przystąpił do organizowania Uczelni. Wynajął lokal przy ul. Miodowej, wyposażył go w niezbędne pomoce naukowe, a w Wilanowie założył pole doświadczalne. Jako wykładowców zatrudnił najlepszych fachowców. Dzięki funduszom ofiarowanym przez Michała Sobańskiego nabył folwark Chylice mający służyć jako miejsce praktycznego szkolenia studentów. Nauczanie prowadzono według wzorów sprawdzonych w Dublanach. Szkoła szybko zyskała rozgłos.
    Jednocześnie Mikułowski-Pomorski dużo czasu i energii poświęcał pracy w Centralnym Towarzystwie Rolniczym. Jego działalność służyła nawiązywaniu kontaktów między starszym i młodszym pokoleniem rolników. Czlonkowie Towarzystwa umożliwiali absolwentom Kursów odbywanie praktyk, ci zaś stawali się kadrą działaczy Towarzystwa. Mikułowski-Pomorski potrafił wzbudzić w młodzieży zapał do przyszłego zawodu, a w starszym pokoleniu rolników - poczucie odpowiedzialności w stosunku do młodej uczelni rolniczej.
    W okresie I wojny światowej działalność Kursów uległa zawieszeniu. Mikułowski w tym czasie organizował Komitet Obywatelski miasta Warszawy, a później Centralny Komitet Obywatelski. Pełnił w nich funkcje kierownika Wydziału Oświecenia. Na tym stanowisku organizował szkolnictwo powszechne, średnie i zawodowe. Pracę tę kontynuował w 1917 r. jako wiecemarszałek Tymczasowej Rady Stanu i Dyrektor Departamentu Wyznań Religijnych i Oświecenia.
    W Polsce niepodległej piastował teki Ministra Rolnictwa, dwukrotnie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Drektora Departamentu Nauk i Szkół Wyższych i wiceprezesa Rady Ministrów. Dzięki jego staraniom dawna Wyższa Szkoła Rolnicza, w którą w 1916 r. przekształciły się Kursy, została upaństwowiona. Uczelni nadano nazwę Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego. Mikułowski-Pomorski został wybrany pierwszym jej rektorem. Urząd ten piastował w latach 1918/19, 1919/20, 1928/29. Dzięki jego staraniom SGGW uzyskała folwark skierniewicki wraz z pakiem i pałacem, co pozwoliło na zorganizowanie tam dużego pola doświadczalnego oraz kilku zakładów.
    W 1925 r. Mikułowski-Pomorski otrzymał stypendium Rockefellera i odbył podróż do USA. Celem podróży było zapoznanie się ze stanem szkolnictwa i oświaty rolniczej oraz doświadczalnictwa i nauki rolniczej. Stał się gorącym zwolennikiem popularnego tam przysposobienia rolniczego. Z charakterystycznym dla siebie zapałem propagował je w Polsce osiągając znaczne sukcesy. Dążył też do upowszechnienia w Polsce, dostrzeżonej w Ameryce, zasady współpracy nauki z praktyką rolniczą.
    W 1928 r. na uczelni zorganizowano obchody 35-lecia pracy naukowej profesora. SGGW, a także Uniwersytet Poznański przyznały mu tytuł doktora honoris causa. Dla uczczenia tej rocznicy profesorowi poświęcony został 22 tom Roczników Nauk Rolniczych.
    Z okazji jubileuszu SGGW w 1936 r. ustawiono w Szkole (znajdujące się tam do dziś) popiersie Mikułowskiego-Pomorskiego ufundowane przez kolegów.

W. Mierzecka  
 
          Prace Józefa Mikułowskiego-Pomorskiego w zbiorach CBR
  1. Mikułowski-Pomorski, J. Czym jest przysposobienie rolnicze? /J. Mikułowski-Pomorski, Z. Kobyliński. Warszawa : PWRiL, 1957.
  2. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa ziemniaków : uwagi i wskazówki dla uczniów P.R. i W. w konkursie uprawy ziemniaków /napisał Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 5, Gdynia : Wydaw. MRiRR, 1947.
  3. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa ziemniaków : uwagi i wskazówki dla uczniów P.R. w konkursie uprawy ziemniaków /Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 3, Warszawa, 1946.
  4. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa roli i roślin /Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 8, Warszawa: Książnica dla rolników, 1939.
  5. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa roli i roślin /Józef Mikułowski-Pomorski ; uzup. Jan Grzymała. Wyd. 7, Warszawa: Wydaw. "Książnicy dla rolników", 1937.
  6. Mikułowski-Pomorski, Józef Czem jest PR? : istota, wartość i znaczenie przysposobienia rolniczego. Właściwości P.R. jako metody oświatowej. Czego P.R. dla swego rozwoju i utrwalenia potrzebuje? Rozwój, stan i organizacja P. R. /Józef Mikułowski-Pomorski, Zygmunt Kobyliński. Wyd. 2 popr. I uzup. Warszawa, 1936.
  7. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa ziemniaków : podręcznik dla uczniów P.R. w konkursie uprawy ziemniaków /Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 8, Warszawa: Wydaw. Centralnego Kom. do Spraw Młodzieży Wiejskiej, 1935.
  8. Prace Zakładu Chemii Rolnej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie nad działaniem nawozów potasowych /oprac. J. Mikułowski-Pomorski [i in.]. Poznań: Druk.Uniw. Poznańskiego., 1934.
  9. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa ziemniaków : podręcznik dla uczniów Przysposobienia Rolniczego w konkursie uprawy ziemniaków /Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 4, Warszawa: Wydaw. Centralnego Kom. do Spraw Młodzieży Wiejskiej, 1934.
  10. Mikułowski-Pomorski, Józef Czem jest Przysposobienie Rolnicze?: istota, wartość i znaczenie P.R., właściwości P.R. jako metody oświatowej: czego P.R. dla swego rozwoju i utrwalenia potrzebuje? Rozwój, stan i organizacja P. R. /Józef Mikułowski-Pomorski, Zygmunt Kobyliński. Warszawa: Wydaw. Centralnego Kom. do Spraw Młodzieży Wiejskiej, 1934.
  11. Mikułowski-Pomorski, Józef Superfosfat i jego racjonalne użytkowanie w naszych czasach : uwagi na czasie dla praktycznych rolników /Józef Mikułowski-Pomorski. Warszawa: Wydaw. Zjednocz. Fabr. Superfosfat., 1933.
  12. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa ziemniaków: podręcznik dla uczniów Przysposobienia Rolniczego w konkursie uprawy ziemniaków /Józef Mikułowski-Pomorski. Warszawa: Wydaw. Centralnego Kom. do Spraw Młodzieży Wiejskiej, 1933.
  13. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa roli i roślin : podręcznik dla Szkół Roln. Ludowych: według programu Ministerstwa Rolnictwa /Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 3, Toruń: Pomorska Druk.Roln., 1928.
  14. Mikułowski-Pomorski, Józef Rolnictwo, farmer i wieś w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej: szkice ze studjów i wrażeń z podróży odbytej w r. 1925-ym /Józef Mikułowski-Pomorski. Warszawa, 1927.
  15. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa roli i roślin : podręcznik dla szkół rolniczych ludowych według programu Ministerstwa Rolnictwa /Józef Mikułowski-Pomorski. Wyd. 2, Warszawa: [b.w.], 1927.
  16. Mikułowski-Pomorski, Józef Działanie nawozów azotowych w rozmaitych warunkach: przyczynki do metodyki doświadczeń wazonowych /Józef Mikułowski-Pomorski. Kraków: Tow. dla Popierania Polskiej Nauki Rolnictwa, 1923.
  17. Mikułowski-Pomorski, Józef Uprawa roli i roślin: podręcznik dla szkół rolniczych ludowych /Józef Mikułowski-Pomorski. Warszawa: Wydaw. MRiDP, 1922.
  18. Mikułowski-Pomorski, Józef Reforma agrarna w Rosji w r. 1917 /Józef Mikułowski-Pomorski. Warszawa, 1919.
  19. Mikułowski-Pomorski, Józef Nawożenie obornikiem: spisane podług wykładów przez Z. Ludkiewicza /Józef Mikułowski-Pomorski. Wilno, 1913.
  20. Mikułowski-Pomorski, Józef Wartość nawozowa części nadziemnych roślin zbożowych i motylkowych /Józef Mikułowski-Pomorski. Lwów, 1913.
  21. Mikułowski-Pomorski, Józef Fermy doświadczalne Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Dublanach: wyniki doświadczeń z roku 1899 /Józef Mikułowski-Pomorski. Lwów, 1900.
  22. Sprawozdanie z działalności krajowej stacyi chemiczno-rolniczych w Dublanach. nr 5 /oprac. Józef Mikułowski-Pomorski. Lwów: Drukarnia Polska, 1900.
 
strona główna biblioteki poprzednia strona    strona 39    następna strona spis treści    redakcja

 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2004