Strona gĹ,Ăłwna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

wrzesień - październik 2010   nr 39   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona     następna strona spis treści    redakcja


  Zasłużeni Polacy

Józef Rivoli – twórca nowoczesnego leśnictwa
 

   Józef Rivoli, syn Józefa i Anieli z Piechockich, urodził się 3 października 1838 roku w Nowej Wsi koło Swarzędza. Po ukończeniu Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu i odbyciu praktyki leśnej w nadleśnictwie Bolewice udał się na studia do Akademii Leśnej w Tharandt koło Drezna, które ukończył w 1862 roku. Po powrocie do kraju rozpoczął pracę w Zarządzie Lasów Kórnickich, początkowo na stanowisku nadleśniczego, wkrótce dyrektora lasów, a od 1869 roku generalnego plenipotenta dóbr. Swą wzorową gospodarką przyczynił się do utrzymania majątku w rękach polskich, w momencie gdy rząd pruski nałożył na dobra Jana Działyńskiego sekwestr za jego udział w powstaniu listopadowym.

Oprócz pracy zawodowej Józef Rivoli realizował się także na polu naukowym i społecznym. Rezultatem jego badań była ogłoszona w 1869 roku cenna rozprawa „O wpływie lasu na temperaturę dolnych warstw powietrza”, dzięki której stał się prekursorem badań mikroklimatycznych w naszym kraju. Autor interesował się związkami, jakie zachodzą między roślinnością a klimatem oraz badał wpływ odmiennych stosunków geograficznych na wzrost pojedynczych drzew i całych drzewostanów. Po śmierci Hipolita Trąbczyńskiego pełnił też funkcję przewodniczącego Wydziału Leśnego Centralnego Towarzystwa Gospodarczego, który w 1908 roku przekształcił się Towarzystwo Leśne. Był organizatorem, jednego z pierwszych na terenie Wielkopolski, Kółka Włościańsko-Rolniczego. Urządzał odczyty i wycieczki pokazowe, na których propagował nowoczesne metody gospodarki rolnej i mechanizacji rolnictwa. W latach 1874-1876 wykładał encyklopedyczne leśnictwo w Szkole Rolniczej im. Haliny w Żbikowie*.

W 1876 roku Józef Rivoli opuścił Kórnik i przeniósł się do Poznania, gdzie założył, jedyne w tym czasie czasopismo fachowe, „Przegląd Leśny”, będąc jednoczesnym jego redaktorem i wydawcą. Niestety, na skutek trudności finansowych istniało ono samodzielnie tylko przez dwa lata, a następnie co pewien czas było wydawane w formie dodatku do „Ziemianina” czy „Rynku Drzewnego”. Pismo wywarło bardzo duży wpływ na gospodarkę leśną kraju. Wielu właścicieli przystąpiło bowiem do sporządzania planów gospodarczych i zapraszało wykształconych leśników do lustracji swoich lasów. Józef Rivoli starał się skupić w wydawnictwie fachowców, którzy brali czynny udział w pracach Wydziału Leśnego CTG. W sposób głęboko przemyślany wskazywał na potrzeby leśnictwa na terenie zaboru pruskiego i na postęp, który cechował tam zagospodarowanie lasów prywatnych, pomimo licznych jeszcze niedociągnięć. Czasopismo to odrodziło się pod tym samym tytułem w 1908 roku.

W 1871 roku odbył miesięczną wycieczkę florystyczną i meteorologiczną w Tatry, Karpaty Wschodnie i na Bukowinę. Rok później wyjechał do Szwecji i Norwegii, aby przeprowadzić badania nad przyrostem drzew leśnych, a w 1873 roku wybrał się w podróż do Szwajcarii, Portugalii, Włoch, Algieru i Hiszpanii. W 1880 roku ukazała się jego monografia fizjograficzna gór Sierra da Estrella, za którą otrzymał wysokie odznaczenie portugalskie i która przyniosła mu sławę i uznanie w świecie naukowym. Podróże stanowiły bogate źródło jego działalności naukowej. „Tylko człowiek , który tak dużo widział i tak bystro obserwował przyrodę potrafi tak trafnie uchwycić związek między rozwojem szaty roślinnej, a warunkami otaczającej przyrody i równocześnie tak głęboko odczuć piękno krajobrazu. Dla przyrodnika jest to najtrudniejszy dział pracy badawczej – łączenie pierwiastków twórczej pracy fizjologa z pracą geografa-florysty. Gdy pierwszy bada zależność procesów fizjologicznych w ściśle określonych warunkach, drugi ogranicza się do wyodrębnienia zbiorowisk roślinnych, względnie opisu zebranych gatunków. Łączenie tych dwóch zdolności jest rzadko spotykane, a dopiero takie ujęcie spraw umożliwia orientowanie się w zawiłych przyrodniczych zagadnieniach. Te zdolności w wybitym stopniu cechują działalność naukową profesora Rivolego” – mówił o nim Bronisław Niklewski. (1915).

W 1887 roku zakupił mały folwark w Głuszynie koło Poznania, gdzie przebywał do 1918 roku, nie porzucając przy tym pracy naukowej. Był autorem około 150 artykułów zamieszczanych w czasopismach „Sylwan” i „Ziemianin”, opracowywał hasła z zakresu leśnictwa i nauk pokrewnych do „Encyklopedii Rolniczej” (m.in.: podstawowy termin „Gospodarstwo leśne”). W 1911 roku wydał broszurę pt.: ”Wydział Leśny i wpływ jego na rozwój prywatnego leśnictwa w Wielkim Księstwie Poznańskim”. W latach 1907 i 1921 przewodniczył pierwszym ogólnopolskim zjazdom leśników w Krakowie i Poznaniu.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej, mimo podeszłego wieku, Józef Rivoli wznowił swoją działalność naukową i pedagogiczną. Był członkiem komitetu organizacyjnego Uniwersytetu Poznańskiego oraz inicjatorem i twórcą Sekcji Leśnej Wydziału Rolniczo-Leśnego. Pełniąc funkcję profesora honorowego na Katedrze Leśnictwa, wykładał hodowlę lasu, geografię leśnictwa i urządzanie lasu. W roku akademickim 1919/1920 był prodziekanem Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego. Pomimo uciążliwych wykładów, zawsze bardzo starannie przygotowywanych oraz osobiście prowadzonych ćwiczeń znajdował też czas na właściwą pracę naukową. W 1921 roku ukazała jego rozprawa pt.: „Badania nad wpływem klimatu na wzrost niektórych drzew europejskich”. Na podstawie bogatego materiału zebranego w czasie swoich dalekich podróży po Europie zwrócił w niej uwagę na zależności pomiędzy występowaniem świerka a warunkami klimatycznymi i glebowymi oraz tzw. pas bezświerkowy w Polsce. W 1926 roku ukazał się jego cenny podręcznik „Ogólny zarys geografii leśnictwa”.

W uznaniu zasług, Uniwersytet Poznański w 1923 roku nadał mu godność doktora honoris causa, a wychowankowie Wydziału Leśnego tej uczelni wystawili mu w 1935 roku skromny pomnik na Sołaczu, który zniszczony w czasie wojny. Został odbudowany w 1948 roku podczas zjazdu absolwentów leśników Uniwersytetu Poznańskiego. Józef Rivoli był również odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta oraz komandorią portugalskiego orderu Da Nostra Senhora da Conceicao.

Józef Rivoli zmarł 16 lutego 1926 roku w Poznaniu i został pochowany na cmentarzu Świętomarcińskim. Podczas drugiej wojny światowej grób przeniesiono na cmentarz w Luboniu koło Poznania.

„Poświęciwszy się od młodości tej gałęzi wiedzy, która dotyczy jednego z największych bogactw naturalnych polskiej ziemi, umiał Profesor Rivoli połączyć teorię z praktyką. Na różnych kolejno zajmowanych posterunkach w ciągu Swego bogatego życia, zyskał Sobie nie tylko sławę wybitnego uczonego, ale zdziałał też niemało dla udoskonalenia produkcji na rozległych obszarach leśnych różnych części Polski. Starsi członkowie społeczeństwa wielkopolskiego pamiętają z pewnością dobrze Jego znakomitą działalność w dawnej Żbikowskiej szkole, młodsi, którzy przychodzą do naszych uczelni po naukowe podstawy leśnictwa, wyniosą na całe dalsze, praktyczne życie te rady, pouczenia i wskazówki, których nie skąpi z pełni Swego bogatego doświadczenia. Uniwersytet jako całość posuwa się wobec Niego do szczególnej wdzięczności za to, że kiedy przystąpił do organizowania najmłodszego w tradycyjnym porządku Wydziału Rolniczo-Leśnego, nie zamknął się w dostojnym i dobrze zasłużonym otium cum dignitate, ale stanął w szeregu młodszych pracowników, oddał na jego usługi całą swą wiedzę i siły” – podsumował osiągnięcia Józefa Rivolego rektor Uniwersytetu Poznańskiego profesor Zygmunt Lisowski w trakcie uroczystości wręczenia dyplomu doktora honoris causa.


* Wyższa Szkoła Rolnicza im. Haliny – dawna szkoła wyższa, założona przez Augusta Cieszkowskiego we wsi Żabikowo, która rozpoczęła swoją działalność 21 listopada 1870 roku i była wówczas jedyną wyższą uczelnią na ziemiach polskich pod zaborem pruskim. Dzięki kadrze oraz dorobkowi naukowemu i dydaktycznemu Wyższej Szkoły Rolniczej w Żabikowie powołany został Wydział Rolniczo-Leśny - jeden z pierwszych wydziałów, utworzonej w 1919 roku w Poznaniu, Wszechnicy Piastowskiej, przemianowanej rok później na Uniwersytet Poznański. Oprócz Augusta Cieszkowskiego - inicjatora i fundatora szkoły, związani byli z nią między innymi: Władysław Niegolewski i Roman May. Obecnie zabytkowy budynek dawnej uczelni leży na terenie miasta Luboń, w części zwanej Starym Luboniem.

oprac. Joanna Radziewicz

Literatura:

  1. Pamiątka uroczystości wręczenia dyplomu Doktora Honorowego Profesorowi Józefowi Rivolemu przez Uniwersytet Poznański. Roczniki Nauk Rolniczych 1924 T.9 z.1, s.127-146.
  2. Żabko-Potopowicz A.: Karty z dziejów leśnictwa polskiego. Sylwan 1976 nr 11, s. 59-63.
  3. Ś.p. Józef Rivoli profesor Uniwersytetu Poznańskiego 1838-1926. Las Polski 1926 nr 4, s.174-179.
  4. Polski Słownik Biograficzny 1988 z.129, s. 318-319.
  5. Żabko-Potopowicz, A.: Pionierzy postępu w rolnictwie polskim. Warszawa: LSW, 1977 s.192-195.
  6. Dzieje akademickich studiów rolniczych i leśnych w Wielkopolsce 1919-1969 / [pr.zbior. pod red. S. Barbabckiego, Z. Borny i E. Matusiewicza]. Poznań : PWN, 1970.



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2010