Rolniczy Magazyn Elektroniczny
Zapraszamy do lektury nowego numeru dwumiesięcznika – „Rolniczy Magazyn Elektroniczny”
Pokoje "Na Skarpie"
Rolnicza Biblioteka Cyfrowa
Zapraszamy do lektury!
wtorek, 20 styczeń 2015 20:32

Relacja z imprezy - "Kolęda Kurpiowska"

W ubiegły piątek, 16 stycznia od wczesnych  godzin popołudniowych Centralna Biblioteka Rolnicza rozbrzmiewała kurpiowska muzyką. Tłumy przybywających gości, w tym liczną reprezentację Kurpiów, witała bowiem Kapela Ryszarda Maniurskiego z Kadzidła. Wśród przybył na uroczystość znalazły się wybitne postacie życia politycznego, społecznego kraju oraz mediów, a wśród nich Janusz Piechociński, prezes PSL, wicepremier i minister gospodarki i Adam Struzik, marszałek Województwa Mazowieckiego.

Wszystko to działo się za sprawą 130. rocznicy urodzin Adama Chętnika, wybitnego Kurpia i Polaka.  Podczas  noworocznego spotkania - Kolęda Kurpiowska zainaugurowane zostały bowiem obchody rocznicy urodzin jednego z najwybitniejszych polskich regionalistów i badaczy kultury ludowej. Oprawę muzyczną wydarzenia stanowiła muzyka kurpiowska w wykonaniu zespołów z tego regionu. Wystąpiła, wspomniana już wcześniej, Kapela Ryszarda Maniurskiego, zespół „Młode Kurpie” z Publicznej Szkoły Podstawowej w Jednorożcu oraz Kapela Pauli Kinaszewskiej. W repertuarze znalazły się  przede wszystkim kolędy, chociaż nie zabrakło także żywiołowych tańców kurpiowskich.

Spotkanie to służyło przypomnieniu sylwetki i dokonań Adama Chętnika, które nie są znane szerokiej publiczności. Pamięć o tej postaci jest kultywowane głownie na Kurpiach i tam jest najbardziej znana. Adam Chętnik był bowiem założycielem Muzeum Regionalnego w Łomży i skansenu wsi kurpiowskiej w Nowogrodzie ( jednej z pierwszych placówek tego typu w Polsce). Był także twórcą teatrów ludowych, junactwa i harcerstwa polskiego. Uczestniczył w tworzeniu odradzającego się państwa polskiego po I wojnie światowej. Nie sposób wymienić tutaj wszystkich jego działań i zasług, dlatego też zachęcamy do przeczytania biografii  Adama Chętnika, którą zamieszczamy pod relacją i która wraz z przedrukiem jego publikacji pt. O przyszłą kulturę wsi polskiej znalazła się w najnowszym numerze kwartalnika wydawanego przez Centralną Bibliotekę Rolniczą – Kultura Wsi. Ludzie. Wydarzenia. Opinie. Promocja tego numeru pisma odbywała się podczas opisywanego wydarzenia. Podczas uroczystości sylwetkę Adama Chętnika  przybliżył jego wnuk  Jacek Chętnik, który wraz z żoną Danutą bardzo aktywnie uczestniczy w obchodach 130. rocznicy urodzin wybitnego przodka, działając w Komitecie Organizacyjnym.

Na spotkanie noworoczne Kolęda Kurpiowska przybyły delegacje szkół noszących imię Adama Chętnika z pocztami sztandarowymi, które nadały uroczystości szczególnego charakteru. Były to: Zespół Szkół Zawodowych nr 4 w Ostrołęce, Zespół Placówek OświatowychPubliczna Szkoła Podstawowaw Jednorożcu  i Szkoła Podstawowa w Nowogrodzie.

Kolęda Kurpiowska została zorganizowana przez Komitet Organizacyjny obchodów 130. rocznicy urodzin Adama Chętnika, Centralną Bibliotekę Rolniczą im. Michała Oczapowskiego, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Muzeum Niepodległości, Naczelny Komitet PSL,  Klub Parlamentarny PSL, Zarząd Powiatowy PSL w Warszawie i Starostwo Powiatowe w Ostrołęce.  Patronat honorowy nad imprezą objął Janusz Piechociński, prezes PSL, wicepremier  i minister gospodarki.    

Spotkaniu towarzyszyła wystawa dzieł Adama Chętnika będących w zbiorach  Centralnej Biblioteki Rolniczej, wystawa planszowa pt.: "Adam Chętnik 1885-1967 Uczony. Społecznik. Patriota. Polityk" przygotowana przez Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i regionalne dania kuchni kurpiowskiej.

 

tekst Elżbieta Osińska

zdjęcia Teresa Kołakowska

 

 

 

Adam Chętnik – biografia

Ojciec Adama Chętnika, Wincenty Chętnik pochodził z rodziny chłopskiej. Z zawodu był cieślą i stolarzem, ale parał się także murarstwem, blacharstwem, pszczelarstwem, a nawet lutnictwem. Był bardzo ambitny i pragnął podnieść poziom życiowy rodziny. Umiał pisać i czytać, znał język rosyjski i częściowo także angielski. Prenumerował polskie czasopisma. Współorganizował pierwsze polskie stowarzyszenia. W latach 1892-1895 trzykrotnie wyjeżdżał do pracy do Londynu, a za zarobione pieniądze, założył cegielnię w Nowogrodzie. Wywarł duży wpływ na ukształtowanie się zainteresowań syna. W 1903 r. pomagał synowi Adamowi założyć i prowadzić pierwszą polską bibliotekę w Nowogrodzie. Książki i czasopisma pochodziły z ich zbiorów.

Adam był najstarszy z rodzeństwa. Ukończył szkołę początkową w Nowogrodzie. Historii Polski uczył się w domu, m.in. od matki, która pochodziła ze zubożałej rodziny szlacheckiej o tradycjach powstaniowych. Kiedy dorósł, pomagał ojcu w rozmaitych zajęciach, m.in.: pracował na budowie, oprawiał książki, grał na weselach i innych uroczystościach. Wkrótce zainteresował się organizacją przedstawień o treściach religijno-patriotycznych. Były to m.in. jasełka i obchód herodów. Sam przygotowywał kostiumy do tych przedstawień. Gimnazjum ukończył w Łomży. Codziennie pokonywał 15 km pieszo z domu do szkoły i z powrotem. Od wczesnych lat młodzieńczych prowadził dziennik, w którym zapisywał zdobyte wiadomości o historii i kulturze regionu kurpiowskiego. Notował w nim także swoje spostrzeżenia krajoznawczo-przyrodnicze, traktując krajobraz naturalny i kulturowy jako jeden ze składników dziejów ojczystego kraju.

W 1908 r. wyjechał do Warszawy i zapisał się na kursy pedagogiczne organizowane przez Macierz Szkolną – polskie stowarzyszenie naukowe mające na celu krzewienie kultury i oświaty narodowej oraz zakładanie szkół. Trzy lata później wyjechał do Petersburga, gdzie przez kilka miesięcy uczył się języka rosyjskiego i uczył przedmiotów wymaganych do zdania egzaminów na nauczyciela rządowego. Już wówczas wiedział, że będzie doskonalił swoją wiedzę o etnografii. Po zdaniu egzaminów powrócił do Warszawy, gdzie zapisał się na Wyższe Kursy Naukowe organizowane przez Towarzystwo Kursów Naukowych. Poznał w tym czasie wielu profesorów, działaczy społecznych i redaktorów polskich czasopism. Jednak największy wpływ na postawę Chętnika wywarł Mieczysław Brzeziński, działacz społeczno-oświatowy, założyciel tajnej organizacji Koło Oświaty Ludowej, redaktor i wydawca czasopisma „Zorza” oraz licznych publikacji „dla ludu”. W Warszawie rozpoczął działalność organizacyjną w ruchu młodzieżowo-wiejskim i ludowym oraz działalność publicystyczną i naukową. W tej ostatniej dziedzinie swoje zainteresowania skierował przede wszystkim ku historii i kulturze ludowej Kurpiowszczyzny. Swoje pierwsze artykuły na ten temat opublikował w czasopismach „Zorza” i „Ziemia”. W 1911 r. Chętnik wstąpił w szeregi Towarzystwa Krajoznawczego, w którym sprawdził się jako organizator wycieczek krajoznawczych dla kół młodzieżowych. W 1912 r. otrzymał pozwolenie na utworzenie własnego pisma, które nazwał „Drużyna”. Jego redaktorem był z przerwą wojenną do jego zawieszenia w1921 r. Program pisma rozpowszechniał hasła szerzenia oświaty rolniczej, turystyki i krajoznawstwa, kultury i sportu, walki z pijaństwem, a także patriotyczne, narodowo-wyzwoleńcze i społeczne. Pierwsza wojna światowa przerwała na pewien czas wydawanie pisma, a Chętnik zastąpił go serią wydawniczą zatytułowaną „Biblioteczka Drużyny”. Broszura poświęcona była głównie tematyce junackiej. Junactwo było organizacją skupiającą głównie młodzież wiejską o wyraźnie niepodległościowo-wojskowym charakterze.

W 1914 r. Adam Chętnik ożenił się z koleżanką z Wyższych Kursów Naukowych, Zofią Klukowską, pochodzącą z rodziny ziemiańskiej z Litwy. W tym czasie opublikował dwie książki „Puszcza Kurpiowska” (1913) i „Chata Kurpiowska” (1915). Wartość tej drugiej pracy przyniosła mu uznanie i nagrodę finansową Instytutu Popierania Nauki. Całe honorarium za te publikacje przeznaczył na zakup kawałka ziemi koło Nowogrodu, gdzie zbudował dom. W 1917 r. założył kółko krajoznawcze w Nowogrodzie, pełniąc aż do 1934 r. funkcję prezesa. Na organizowanych przez niego wycieczkach młodzież kurpiowska mogła zobaczyć m.in. Gdańsk i Kraków. Od 1919 r. był redaktorem gazety Kurpiów pt. „Gość Puszczański”, poświęconej sprawom miejscowym i regionalnym. Tego samego roku współtworzył Związek Puszczański, którego został prezesem. Czynnie uczestniczył także w plebiscycie na Warmii i Mazurach w 1920 r.

Okres międzywojenny był dla Chętnika czasem wytężonej pracy politycznej, naukowo-badawczej i muzealniczej. W 1922 r. przyjął propozycję kandydowania  na posła do Sejmu I kadencji z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. Był posłem ziemi łomżyńskiej, jednak polityka go rozczarowała. Po upływie kadencji poselskiej w 1927 r. wycofał się z życia politycznego. Adam Chętnik zbierał pamiątki związane z Kurpiowszczyzną. Część z nich przekazał do Muzeum w Łomży, ale zbiory te zostały zniszczone w okresie 1914-1918. Rozpoczął więc gromadzić eksponaty od nowa, tym razem z przeznaczeniem dla muzeum w Nowogrodzie. Za własne pieniądze dokupił kawałek ziemi, przeznaczając go na muzeum na wolnym powietrzu. Na tym terenie gromadził stare barcie, ule, dłubanki, narzędzia rolnicze, meble, wozy, sanie, kapliczki i wiele innych. Otwarcie Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie nastąpiło w 1927 r. i było jednym z pierwszych w Polsce w typie skansenu. Otwarcie Muzeum uświetnił występ zespołu kurpiowskiego, założonego przez Chętnika. Zespół składał się z 25 osób, wraz z chórem i kapelą. Adam Chętnik stworzył również w Nowogrodzie prężny ośrodek naukowo-badawczy pod nazwą Stacja Badań Naukowych Dorzecza Środkowej Narwi. Jako jego kierownik, poprosił do Komitetu wybitnych naukowców, m.in. Bolesława Hryniewieckiego, Aleksandra Macieszę i Romana Kobendzę. Adam Chętnik interesował się także teatrem. Zestawił 125 sztuk teatralnych, ułożył sceniczny obrazek „Na tratwach – widowisko o flisakach kurpiowskich”, opracował libretto do Wesela na Kurpiach. Teatr wielokrotnie promował w swoich artykułach i publikacjach książkowych.

W czasie drugiej wojny światowej Muzeum Kurpiowskie w Nowogrodzie zostało zniszczone. Sam Chętnik wojnę spędził w Warszawie, dokąd wyjechał uciekając przed aresztowaniem. Tam włączył się czynnie do tajnego życia naukowo-kulturalnego i oświatowego. Uczęszczał na wykłady i seminaria tajnego Uniwersytetu warszawskiego. Równocześnie pracował nad pracą seminaryjną na temat związków kulturowych Mazowsza i Mazurów. Praca ta ukazała się po zakończeniu wojny. W 1946 r. został doktorem i docentem Uniwersytetu Poznańskiego. Po raz trzeci rozpoczął zbierać pamiątki związane z Kurpiowszczyzną, tym razem dla Muzeum Etnograficznego w Łomży i w Warszawie. Jego artykuły były publikowane w wielu ogólno[polskich czasopismach etnograficznych. Został także poproszony do współautorstwa w wielotomowej monografii „Kurpie – Puszcza Zielona”. W międzyczasie owdowiał i powtórnie się ożenił. W latach 1951-1958 Chętnik pracował w Muzeum Ziemi w Warszawie na stanowisku kustosza działu bursztynu. Bursztyn stanowił przedmiot jego zainteresowań od czasów międzywojennych. Pierwszą publikację na ten temat napisał w 1923 r. W okresie pracy w Muzeum Ziemi zorganizował trzy duże wystawy, z czego jedną w Muzeum w Łomży. Po przejściu na emeryturę Chętnik wrócił do Nowogrodu, gdzie odtworzył zbiory Muzeum Kurpiowskiego. Kierownictwo placówek w Łomży i Nowogrodzie przejęła jego druga żona Jadwiga z Nowickich. W tym czasie na terenie Muzeum otwarto dodatkowo dział bartniczy i rolniczy, a także przeniesiono kilka dużych obiektów, m.in. oryginalne chaty i spichrz podcieniowy. Chętnik odkrył Kurpiów nie tylko dla ogółu społeczeństwa, lecz także dla szerokiego grona badaczy. W 1966 r. odznaczono go Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi dla muzealnictwa regionalnego.

Adam Chętnik jeszcze przed swoją śmiercią zdążył urzeczywistnić marzenia swojego życia. Zmarł 29 maja 1967 r. w Nowogrodzie i tam został pochowany. Na pomniku nagrobnym wyryto jego sentencję: „Czyniąc, zastanawiam się czy to będzie dobre dla Polski”.

Jego imię noszą m.in.: Szkoła Podstawowa w Nowogrodzie, Publiczna Szkoła Podstawowa w Jednorożcu, Zespół Szkół Zawodowych nr 4 w Ostrołęce, Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe oraz Hufiec Nadnarwiański ZHP w Łomży.

 Z bogatego dorobku pisarskiego i publicystycznego Adama Chętnika, który w większości jest dostępny w CBR, postanowiliśmy przypomnieć opublikowaną w 1929r. w Warszawie w ramach „Bibljoteczki Wiejskiej” pracę pt. ”O przyszłą kulturę wsi polskiej”. Czytając rozważania na ten temat trudno powstrzymać się przed refleksją, jak wielkie zmiany zaszły od tego czasu na polskiej wsi, a zarazem jak aktualne są zadania w zakresie kształtowania kultury współczesnych pokoleń jej mieszkańców.(DK)

 

Podziękowania


W imieniu Komitetu Organizacyjnego Obchodów 130.  rocznicy urodzin Adama Chętnika dziękujemy wszystkim współorganizatorom spotkania inauguracyjnego obchodów za przyjęcie zaproszenia i wysiłek włożony w jego przygotowanie. Wyrażam też swoje osobiste podziękowania jako wnuk Adama Chętnika. Sądzę, ze wysoko oceniony przebieg uroczystości w oprawie folkloru kurpiowskiego - ukochanego przez Adama Chętnika i bezpośredni współudział  organizatorów mogą stanowić dla nich dodatkową satysfakcję. Podziękowania kierujemy do CBR, MHRL, Muzeum Niepodległości, władz PSL i Starosty Powiatu Ostrołęckiego.
Za Komitet Organizacyjny Danuta i Jacek Chętnik

Czytany 3246 razy

Dodatkowe informacje